نقدی بر تاریخ شفاهی جنگ؛ کاستی‌ها و بایسته‌ها کدامند؟

تأثیر روش تاریخ شفاهی بر پژوهش‌های تاریخی و روشن شدن واقعیات تاریخی چیست؟ پاسخ را در حوزه تاریخ‌نگاری جنگ بررسی خواهم کرد، زیرا تاریخ شفاهی جنگ با تأثیر از ملاحظات حاکم بر تاریخ شفاهی انقلاب، پیامدهایی خواهد داشت که نیاز به نقد و بررسی دارد.

توصیه‌هایی برای انجام تاریخ شفاهی

هنر مورّخان شفاهی

مورّخ شفاهی باید منصف باشد. گوش بدهد و عقب بایستد. درعین‌حال، او باید با سؤال‌هایی که سبب غور در موضوع و گویا‌شدن جمله‌های مبهم می‌شود، جهت‌دهنده خط پژوهش باشد. مقصد نهایی، تفسیر نیست، بلکه فراهم‌آوردن شواهدی واقعی است که مورّخان از آن طریق بتوانند گذشته را بازسازی کنند.

تاریخ شفاهی هنرهای تجسمی انقلاب به روایت «ساده‌رنگ»

می‌گوید که از فکر تا انجام کارها، چه چیزهایی به او آموختند و چگونه فعالیتش را پیش می‌بردند؛ یعنی در تولید آثار هنری با چه مسائل ساختاری و محتوایی روبه‌رو بوده است. این روند به نوعی تجربه‌نگاری هم تبدیل شده است.

سفرنامه بارانی - 8

به نقطه پایانی رسیده‌ایم. میهمان منزل یک روستایی سیل‌زده می‌شویم که خانواده را به صحرا برده. به هنگام سیل و باران، تنها وسیله ترددش، قایق کوچکی بوده که او را تا جلوی پله و در منزل همراهی می‌کرده است...

خاطرات مهدی خسروی

مهدی خسروی، رزمنده بسیجی و آزاده دوران دفاع مقدس، مهمان نودمین برنامه شب خاطره (اول دی 1379) بود. او از سال 1360 و روزهای اسارتش در اردوگاه‌های ارتش صدام خاطره گفت. این روایت‌‌ را ببینیم.

هنگ سوم: خاطرات یک پزشک اسیر عراقی-21

در آن شرایط زنگ تلفن افسر توجیه سیاسی مرتباً به صدا درمی‌آمد. شخصی که به میهن‌پرستی و شجاعت خود افتخار می‌کرد، از شدت ترس به زیرزمین پناه برده بود. کسی نبود که گوشی را بردارد. خودم را سینه‌خیز به سمت فرد مجروح کشیدم...

غالب طرح‌های تاریخ شفاهی آزادگان به خاطرات شفاهی تبدیل شده‌اند

از حدود پنج سال پیش، به نقد جدی در حوزه تاریخ شفاهی آزادگان رسیده و سعی کرده‌ایم از الگوی ثابت و کلیشه شده در خاطرات فاصله بگیریم. کندوکاو جدیدی بر اساس رفتارشناسی و شخصیت‌شناسی راوی در دوره اسارت صورت گرفته است.

جایگاه مدارک شفاهی پرونده فرهنگی شهدا در تاریخ‌نگاری دفاع مقدس

بخشی از محتویات پرونده فرهنگی شهدا را مدارک شفاهی تشکیل می‌دهد. خاطرات، عمده‌‏ترین آن‌هاست که در قالب مصاحبه بیان شده است. مدارک شفاهی شهدا، منابع مکمل در نگارش تاریخ جنگ هستند و پرونده فرهنگی شهدا، مهم‌ترین محل انباشت و بایگانی آنها.

کتاب تازه‌ای از واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی

خاطرات «روزهای دشوار مبارزه»

خاطرات راوی، به‌خصوص در بخش‌های مربوط به کمیته مشترک ضد خرابکاری و زندان‌های قصر و اوین، درباره شکنجه در زندان‌های حکومت پهلوی، کیفیت زندگی و برنامه‌های روزمره زندانیان، تعامل زندانیان با یکدیگر و نیز اختلافات و مرزبندی بین زندانیان سیاسی است.

سیصدوچهارمین شب خاطره-3

عملیاتی که مانند عملیات‌های دیگر نبود

پارچه‌ای سفید به همه دادند و گفتند: این پارچه را دور مچ دست چپ‌تان ببندید. گفتند که منافقین دقیقاً لباس‌های شما را به تن کرده‌اند، با همین مچ‌بند متوجه می‌شویم چه کسی منافق است و چه کسی منافق نیست.
 

هنگ سوم: خاطرات یک پزشک اسیر عراقی-21

در آن شرایط زنگ تلفن افسر توجیه سیاسی مرتباً به صدا درمی‌آمد. شخصی که به میهن‌پرستی و شجاعت خود افتخار می‌کرد، از شدت ترس به زیرزمین پناه برده بود. کسی نبود که گوشی را بردارد. خودم را سینه‌خیز به سمت فرد مجروح کشیدم...