چكيده:
شبه قاره هند پس از حضور كمپاني هند شرقي يكي از مراكز نفوذ و استيلاي همه جانبه بريتانياي كبير مراكز آموزش عالي نوين منطبق با پيشرفت هاي روز دنيا را به خود مي بيند از اين رو ايرانيان مشتاق به تحصيل از اواسط دوره قاجار به علت ارزاني و اشتراكات مذهبي و زباني از آن استقبال نمودند اين استقبال در آخرين دهه هاي نزديك به انقلاب 1357 افزايش چشمگيري يافت و در حاشيه تحصيل، ايرانيان به ترويج انديشه هاي خود و يا گرايش به برخي گروههاي فكري متمايل گرديده از اين رو يك نظام آموزشي و فرهنگي موازي با تحصيل در تشكل هاي ويژه خود به وجود آوردند. در اين جا يكي از آن تشكل ها انجمن اسلامي پونا از سال 1360 تا1354 خورشيدي را بررسي و در آن پاسخ هايي را در توجيح تشكيل و اجراي برخي دورههاي آموزشي از زبان اعضا ارائه خواهيم نمود.
روش كار در اين پژوهش ميداني و تحليل محتوا خواهد بود.
كليد واژه:
آموزش نظامي
حزب جمهوري اسلامي
كلاس هاي عقيدتي
كنفرانس ها و نشست هاي عملي
مجله قيام
روزنامه فرياد
سوال هاي تحقيق:
شيوه ارتباط با مساجد
روابط انجمن اسلامي پونا با انجمن هاي اسلامي در شبه قاره هند، اروپا وامريكا
شيوه انتقال محصولات آموزشي و فرهنگي از ايران به پونا
نوع اختلاف در دانشجويان انجمن اسلامي
راه هاي تامين هزينه هاي آموزشي در انجمن
مقدمه
از آن زمان كه خواندن و نوشتن بياد دادن و ياد گرفتن را بشر به تجربه آموخت در سرنوشت خود و آيندگانش تاثيرگذار گرديد. لذا شيوههاي آموزشي و تبادل استاد و دانشجو، به طور رسمي و غير رسمي در سرنوشت علمي جوامع نقشي جدي ايفا نمود.
لذا روشن مي گردد كه تاريخ آموزش از دو اصل كلي جريان و پيوستگي امور حاصل گرديده است و انتقال آن از يك نسل به نسل ديگر غير قابل اجبناب مي باشد زيرا پيشرفت و تعالي و نيك و بد مسائل آموزشي و فرهنگي امروز، با تازيخ گذشته عجين و همراه است و هويت هر فرد و جامعه در گرو گذشته تاريخ تعليم و تعلم آن است.بنابراين گذشته از اهميت تاريخ مراكز آموزشي در عصر حاضر ، شناخت روش هاي تحقيقي آن نيز مهم و قابل توجه است .بدين معني كه محصول تحت تاثير جه عواملي پرورش يافته.....
روابط ديرينه ايران و هند
شبه قاره هند براي مردم ايران نامي آشناست و روابط ما با آن نيز به گذشته دور بر مي گردد. اين كشور از لحاظ وسعت هفتمين كشور روي كره زمين به حساب مي آيد مساحت كل آن بالغ بر3287263 كيلو متر مربع است.
هندوستان پيش از آن كه مرزهاي سياسي آن را به سه كشور امروزه هند، پاكستان و بنگلادش تجزيه كند شبه قاره پهناوري بود كه كهن ترين تمدن باستاني آن را در دل دره سند كشف كرده اند. بنابراين شبه قاره هند و فلات قاره ايران يك روابط عميقي را از گذشته باستان با خود به همراه دارند مشتركات فرهنگي بين اقوام ايران و هندباستان و وجود بعضي عناصر سنتي، ديني و تاريخي و سياسي از عوامل عمده حضور زرتشتيان ايراني به هند به شمار مي رود. بنابراين شبه قاره هند و فلات قاره ايران يك روابط عميقي را از گذشته باستان با خود به همراه دارندو پس از تسلط كامل امپراطوري هخامنشي در فلات قاره ايران آنان توانستند دره سند و پنجاب را استان بيستم خود اعلام كنند. روابط فرهنگي ميان ايران و هند پيوسته رو به گسترش و فزوني بوده و هر دو كشور از قديم ترين ايام به اين مناسبات معنوي ارزش و اعتبار خاصي قائل گرديده اند. پس از تسلط كامل امپراطوري هخامنشي در فلات قاره ايران آنان توانستند دره سند و پنجاب را استان بيستم خود اعلام كنند.
مشتركات فرهنگي بين اقوام ايران و هندباستان و وجود بعضي عناصر سنتي، ديني و تاريخي و سياسي از عوامل عمده مهاجرت زرتشتيان ايراني به هند به شمار مي رود. روابط فرهنگي ميان ايران و هند پيوسته رو به گسترش و فزوني بوده و هر دو كشور از قديم ترين ايام به اين مناسبات معنوي ارزش و اعتبار خاصي قائل گرديده اند.
بعد از هخامنشيان اول سرداري كه به تسخير هندوستان اقدام نمود اسكندر پسر فيلقوس مقدوني كه پس از غلبه بر ايران، از راه سيستان به هندوستان راه يافت و البته اين منطقه در دو دوره اشكانيان و ساسانيان نيز از حملات و نفوذ اين دو امپراطوري نيز مصون نماند.
اسلام بوسيله ايرانيان در سرزمين هند گسترش يافت و نخستين بار گروهي از اهالي فارس دين مبين اسلام را در هند رواج دادند .در سال 398 هجري قمري محمود غزنوي با لشكري انبوه روانه هندوستان گرديد و قسمت هايي از هند را در تصرف خويش درآورد وبا لشكركشي هاي بعدي خود سبب نفوذ و رواج زبان و شعر و ادب فارسي در هندوستان گرديد. در دوران اسلامي بسياري از هنديان و مهارجه ها مسلمان شيعي بودند.
وبا سقوط خلافت بغداد و حضور غوريان و مغولان هند به يك امنيت و آرامش نسبي دست يافت و زبان و ادب فارسي در آن سامان به صورت رسمي به كار گرفته شد. متاسفانه حمله نادر به هند و حكومت دويست ساله كمپاني هند شرقي موجب دگرگوني نظام فرهنگي، اقتصادي، سياسي، اجتماعي هند شد. با همه اين احوالات و دگرگوني ها روابط ايران و هند همچنان به قوت خود باقي ماند. در طول اين دوران امپراطوري بريتانيا نظام آموزشي هند را منطبق با خود گرداند و اين تحول تدريجي آموزشي و توسعه علوم و فنون در موسسات گوناگون ايرانيان را راغب به تحصيل در آن كشور ساخت.از اين رو ايرانيان دانشجو و ساكن آن ديار به تدريج با يكديگر همفكر شدند و چون چاپ و نشر نيز در هند شيوع بيشتري داشت روزنامه اي مانند حبل المتين به سهولت منتشر گرديد. بعد از مدتي بندر بمبئي محل استقرار علاقمندان به تحصيل در هند شد. آنان پس از چندي با آموزش هاي انجمن ها و تشكل هاي مخالف حاكميت بريتانيا بر هند آشنا شدند چرا كه تلاش مستمر مردم هند براي رهايي از سلطه استعمار و استثمار خارجي شدت گرفت مسلمانان و هندوها به پا خواستند و با تشكيل انجمن ها اتحاديه ها و احزاب كوچك و بزرگ هر يك به روشي گاه تنها و گاه با ائتلاف و اتحاد و از راه طرح ها و تدابير سياسي و يا شورش وطغيان عليه حكومت بريتانيا به مبارزه پر داختند. دانشجويان ايراني كه خود يا به علت سهولت تحصيل و ارزاني معاش و يا به علت رويارويي مستقيم يا غيرمستقيم با حكومت ايران، هند را براي تحصيل انتخاب كردند به فراگيري برخي دوره هاي آموزشي و شركت در محافل گروه هاي مبارز توانستند بذر مخالفت با حكومت ايران را در دل جوانان سال هاي بعد كاشته و آنان را آماده ايجاد تشكل هايي نظير آن چه كه از هنديان آموختند، بشوند.
\\آموزش براي جوانان ايراني مسلماني كه وارد فضاي خارج از كشورشان شدند با تفاوت هاي اعتقادي ميان اين گروه جديد با ساكنان بومي گرديد. اولين تفاوت در حوزه اعتقادات است و هنديان كه مذاهب مختلفي دارند آرمان ها و سمبل هاي خود را اجرا مي نمايند مسلمانان شيعه نيز در مقابل آن ها به ترويج آموزه هاي توحيدي و اعتقادي شان بي ميل نبوده و كلاس هايي را براي تبليغ توحيد و ديگر مباني اصول دين برگزار نمودند البته در هند برخي اماكن مذهبي با فاصله يك ديوار متعلق به يك گروه ديني و يا مذهبي مي باشد به طور مثال در كنار مسجد اتاقي با ماكت و مجسمه هاي ويژه بوداييان كه در آن با يك مراسم خاصي افراد به عبادت مي پردازند و در مجاور آن اتاقي با ماكت كعبه يا زريهي يكي از بقا متبركه شيعه موجود است در نتيجه رقابتي ميان آموزه هاي ديني و مذهبي در ميان پيروان به ويژه غير بومي رواج دارد. از سويي ديگر در بحث غذا هاي حلال و حرام افرادي كه شيوه ذبح شرعي را مي دانستند به ديگران هم آموزش ميدانند اگرچه تامين غذاي حلال در ميان مسلمانان كار دشواري نبود.
به هر صورت بندر بمبئي همانگونه كه در بالا ذكر آن گذشت، اولين نقطه اجتماع محصلين ايراني بود. دانشجو های ایرانی در شهر های مختلف تشکلاتی داشته که غالب آنهاً مخفی بود و نمي خواستند به طور صريح توده اي بودنشان فاش شود. ولي وقتي افراد را در بندر بمبئي به خود جذب مي كردند ، افكار و نيات خود را به آنها القا كرده و در نهايت كمونيست تحويل مي داند. جوانان مذهبي سعي مي كردند شبها در مغول مسجد گرد هم جمع شوند. از اين رو چون انديشه هاي گوناگون و نحله هاي فرهنگي متعددي در دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي هند و يا در ميان برخي گروه هاي دانشجويي ايراني رواج داشت افراد مصمم شدند تا دوره هاي آموزشي متناسب با نياز به پاسخگويي به مجموعه هاي غير اسلامي برگزار نمايند. براي تأمين اين دوره ها از درس هاي علامه طباطبايي در كتاب اصول فلسفه و روش رئاليسم استفاده نمودند.
تظاهرات دانشجويان مسلمان پونا در بمبئي
در اواخر سال 1356 جمعي از محصلين مسلمان ايراني كه بتدريج يكديگر را در دانشكده ها، مساجد ، و يا ديگر اماكن اجتماعي شناسايي كرده با هم بمناسبتهاي صنفي و اعتقادي مرتبط شدند. اين آشنايي گسترش غير رسمي يافت. البته در برخي جلسات دوستانه آموزش قرآن نيز صورت ميگرفت در ميان همين جلسات مسائل سياسي و دستگيري دانشجويان داخل كشور طرح گرديد افراد كه راز داري را از گروه هاي مخالف فراگرفتند با رعايت موازين امنيتي جمعي حدود صد نفره اي را تشكيل داده و براي ابراز همدردي و ابراز وجود در حمايت از نهضت امام با يك برنامه ريزي منسجم خود را به بنبئي رساندند تا در مقابل كنسولگري ايران و آمريكا دست به تجمع اعتراض آميز بزنند البته براي آن كه شناسايي نشوند و دولت ايران اخراجشان را از دولت هند درخواست نكند چهره هايشان را پوشاندند. در اين تجمع رفتار شاه و دستگاه امنيت سخت مورد انتقاد قرار گرفت و قطعنامه اي شديد الحن قرائت شد راهپيمايان از مسير كنسولگري ايران تا كنسولگري آمريكا را با پاي پياده طي نمودند و در اين مسير ازدحام ماشينها باعث بزرگ جلوه دادن صحنه گرديد. دانشجويان مسلمان در مقابل كنسولگري آمريكا حمايت آن كشور را از رعايت نكردن حقوق بشر در ايران با قطعنامه اي اعتراض آميزي اعلام داشتند.
آموزش زبان انگليسي
اعضاي انجمن اسلامي براي اينكه بتواند بازار جذب داوطلبان محصل ايراني به را خود افزايش دهند از روش جذب گروه هاي چپ استفاده كرده و از خلاء ضعف زبان داوطلبان به نفع خويش بهره برداري نمودند و كلاس هاي زبان در ساعات و روزهاي مختلف ايجاد كرده تا زبان آموزان در ميان چپي ها براي خواندن زبان وارد نشوند.
ضرورت تشكيل انجمن اسلامي
چپي ها پيشين عمليات هاي سازماني و ارگاني زيادي داشتند و نوع ارتباطات و تعاملاتشان با داخل خارج هند بيشتر و عميقتر بود و اين گروه روزنامه اي با نام فرياد هند داشتند با آن كه تعداد افرادشان كم بود ولي قدرت جذب نيرويشان و تبليغات وسيعشان گويي يك جمعيتي بالغ بردوهزار نفرند. از اين رو علاقمندان به تحصيل را از همان ورود به فرودگاه استقبال كرده تا جذب خويش نمايند. همين حركت باعث گرديد جوانان مسلمان اصيل رانيز جذب خويش نمايند اين عامل وابستگي عاطفي شديدي ميان آنان بوجود آورد. بچه هاي مذهبي با الهام از فعاليت آنان و الگوگيري از انجمن هاي اسلامي اروپا و امريكا خود را ملزم به تشكيل اين انجمن دانستند، كه البته در آن نقطه اوج فكري مخالفت با حكومت شاه و پيش بيني آموزش هاي لازم در اين حوزه از اهميت خاصي برخوردار بود. البته برخي ها به عنوان يك امر واجب شرعي پيگير شدند آقاي غدير رجب زاده كه سابقه حضورش در هند و روابط خوبي كه با ديگر انجمن هاي خارج از هند داشت دانشجويان مسلمان را تشويق به تشكيل انجمن اسلامي نمود.
آموزش هاي اعتقادي مجاهدين خلق
افراد وابسته به مجاهدين در ابتدا افكار و نيات خود را منطبق با آموزه هاي اسلامي معرفي كردند دروس عقايد مباحثات ديني نيز توسط آن ها برگزار مي گرديد به تدريج آنان خود را پلي ميان بچه هاي مسلمان و چپي قرار دادند و به تدريج با شگردهاي گوناگون حتي بين بچه هاي مسلمان نيز تفرق افكني كردند در دروس آموزه ها نيز به طرح مواضع التقاطي سعي در جذب افراد به خود نمودند به تدريج ماهيت خود را نشان داده و با بچه هاي مذهبي به مخالفت و چالش رسيدند.
تاسيس انجمن اسلامي پونا
انجمن اسلامي در مقابل فعاليت هاي حزب توده و ماركسيست هاي ايراني در هند چند سالي غيررسمي فعاليت هاي آموزشي خود را در منازل افراد به طور دوره اي اجرا مي نمود و پاسخ هايي را به روزنامه فرياد گروه هاي چپ ارائه مي كرد و اين انجمن به طور رسمي با حضور سيد غفار سجاد نژاد و قرائت قرآن آقاي مشفق با حضور آقايان احد قضايي، مختار كلانتري، كريم مالكي، سيد جواد هاشمي، و... كار خود را آغاز كرد. از همان روز اول شاخه دانشجويي حزب توده هند با اعلاميه شديدالحني در روزنامه فرياد تهديد به آتش زدن و تخريب انجمن اسلامي كرد. از اين زمان به طور ثابت هر دوشنبه و پنجشنبه جلسات در محل انجمن برگزار و در پايان نيز يك شام ايراني به اعضا با يك هزينه بسيار بسيار پاييني داده مي شد. به تدريج انجمن با استقبال دانشجويان ايراني و ايرانيان مقيم پونا مواجه گرديد و جلسات دعاي كميل شب هاي جمعه با نشاط خاصي برگزار مي گرديد. از سويي ديگر روز هاي يكشنبه و ديگر روزهاي تعطيل بيش از دويست سيصد نفر در اتاق هاي مختلف مشغول گذراندن آموزش هاي مختلف بودند. البته گروهكها چون در آستانه پيروزي انقلاب مواضع خود رابا امام و آموزشها مغايرديدند نتنها عكسهاي امام را از دانشكده بر ميداشتند بلكه باافراد شركت كننده در كلاسها درگير شده و در برخي موارد پليس و رؤسل و مسؤلين دانشگاه براي حل درگيري وارد عمل ميشدند
روزنامه ايران نيوز
به تدريج به تعداد اعضاي انجمن افزوده گرديد و در مقابل روزنامه فرياد حزب توده انجمن با انتشار روزنامه ايران نيوز ضمن پاسخ به شبهات فكري آنان به بيان مواضع اعتقادي اسلامي خويش مبادرت ورزيد و از انديشه ها و آرا امام خميني نيز با استناد به اخبار داخلي ايران دفاع نمود. براي سهولت كارها برخي از اعضا را كه زمينه و استعداد نيز داشتند را براي نوشتن مقالات و جمع آوري اخبار آموزشهايي را در راستاي بهبود كميت و كيفيت امور پيشبيني شد. چرا كه حرفه روزنامه نگاري و تنوع روزنامه در هند از جايگاه خوبي برخوردار است اين روزنامه خيلي زوداتحاد خوبي را درميان مجموعه پديدآورندگان و دست اندركاران انجمن بوجود آورد.
برنامه هاي آموزشي متناسب با پيروزي انقلاب
بهر حال پيروزي انقلاب براي همه بويژه دانشجويان علاقه مند به مسائل مبارزاتي فضاي جديدي را بوجود آورد. به موازات پيروزي انقلاب، مواضع اعضاي انجمن اسلامي كه پيش از اين با مجاهدين نيز ارتباط داشتند تغييراتي بوجود آمد. البته اين دگرگوني خيلي سخت قابل پيش بيني و درمان بود از اين رو انجمن براي كاهش آسيب در ميان جوانان برنامه هاي آموزشي را مبتني بر كتابها و سخنرانيهاي اساتيدي چون آقايان مطهري ، بهشتي و بخصوص دروس ولايت فقيه امام را پيش بيني نمود. از سوي ديگر گروه هايي را جهت نظارت بر احوال ديگران تربيت نمود تا بطور ثابت از موقعيت روحي و نوع معاشرتها ارائه نمايند ولي باز با همه تلاشها تنوع در جذب كار خود را كرده و برخي اعضا را به كام خود گرفت. البته در تدريس كتاب حكومت اسلامي امام خميني افراد انجمن كلاسهاي ديگري در نقد و نظر برگزار كردند كه همين جلسات درسي در راي دادن به همه پرسي جمهوري اسلامي در پونا مؤثر واقع شد
تفاوت انجمن هاي اسلامي شبه قاره با اروپا و امريكا
انجمن هاي اسلامي اروپا و امريكا بين سال هاي 38و35 كار خود را با جوانان مذهبي از طبقه متوسط ومرفه ايراني آغاز نمود البته به علت افزايش روزافزون آنان ارتباطات قوي اي نيز با مراجع تقليد مانند آيت الله خويي، امام خميني و ديگران بوجود آمد حلقه هاي آموزشي و برگزاري نشست ها و كنفرانس هاي اعتقادي توسط شهيد بهشتي و ديگر روحانيون صاحب نام منتسب به مراجع تقليد در آن مناطق تاثيرات وسيعي را بوجود آورد اما اگرچه در شبه قاره محصلين ايراني بيشتري وجود داشت چون سطح علمي هند و طبقه مالي دانشجويان پايين بود چندان رابطه عميقي با مراجع تقليد و ديگر كانون هاي آموزشي در داخل برقرار نشد.
تصرف سركنسولگري بمبئي
پس از خروج امام خميني از عراق و عظيمت به پاريس در يكي از جلسات انجمن اسلامي برخي اعضا مانند آقاي احد قضايي مختار كلانتري مشفق به دنبال ابراز همدردي و انعكاس صداي انجمن پونا با يكديگر تبادل نظر كرده و چون آموزش نظامي در ميان اعضا طرفداراني داشت با يك برنامه ريزي دقيق طرحي جهت تسخير كنسولگري ايران در بمبئي را پيش بيني نمودند و پي از اجرا اثر قابل ملاحظه اي در داخل و خارج هند از خود به جاي گذاشت
تشكيل كتابخانه
آموزش نظامي
يكي از ديدگاه هاي گروه هاي مخالف با دستگاه سلطنتي پهلوي همدردي و همراهي با آزادي خواهان جهان به ويژه مردم فلسطين بود و براي اين همدردي هر گروهي دوره آموزشي لازم را جهت حضور در جبهه ها برگزار مي نمود اين امر خود به خود رقابتي ميان انجمن اسلامي با مجاهدين خلق با چپي هاي حزب توده بوجود آورد.
آموزش عكاسي
در انجمن هر كسي كه حرفه اي بلد بود طبق يك اطلاعيه قبلي با هماهنگي با مجموعه به ديگران آموزش مي داد و آقاي قضايي كه خود از يك هندي عكاسي و شيوه ظاهر كردن رافراگرفته بود ، اين حرفه را آموزش مي داد . اين فعاليتها منجر بشركت در يك نمايشگاه عكس در محل نمايشگاه دانشگاه پونا و تهران شد
اتحاديه انجمن اسلامي
با گسترش دامنه فعاليت هاي انجمن هاي اسلامي در شبه قاره منجر به يك نشست 16 روزه در حيدر آباد شد و پس از تصويب اساسنامه اي كه در آن آقاي مشفق، مجيد مودتي، قاسمي نژاد، سيد محمد ملاهي تعيين گرديدند.
شهادت شهيد رجايي
پس از انتشار خبر شهادت محمدعلي رجايي رئيس جمهور ارزشي و عضو حزب جمهوري طرفداران مجاهدين خلق در يكي از كالج ها براي ابراز شادي و خرسندي اقدام به توزيع شيريني مي نمايد و اين بهانه اي براي درگيري ميان طرفداران مجاهدين خلق با بچه هاي انجمن اسلامي شد. پليس پس از اطلاع از زد و خورد تعدادي از هواداران را دستگير نمود.
