تاريخنگري و تاريخنگاري جنگ ايران و عراق (مجموعه مقالات)؛ به اهتمام عليرضا كمري، ويرايش فرانك جمشيدي، تهران، مركز اسناد دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامي (مركز مطالعات و تحقيقات جنگ)، 1387، شمارگان 3000 نسخه، قيمت: 4500 تومان.
انقلاب اسلامي و دفاع مقدس دو واقعه مهم تاريخ معاصر ايران است كه در تحولات منطقهاي و جهاني تأثير شگرفي بر جاي گذاشته است. از بدو پيروزي انقلاب اسلامي محققان و صاحبنظران مراكز علمي و امنيتي غرب تلاشهاي پيگيري جهت بررسي ابعاد و پيامدهاي انقلاب اسلامي آغاز كردند. جنگ تحميلي عراق عليه ايران و دفاع مقدس مردم ايران در واقع ادامه انقلاب اسلامي بود. همان مردمي كه انقلاب اسلامي را به پيروزي رسانيده بودند در سپيدهدم پيروزي دفاع از مرزهاي ايران را با گوشت و خون و دندان بر دوش گرفتند. كوشندگاني از همان نسل كه دفاع از كيان اسلامي را بر عهده گرفتند پس از اتمام جنگ گام در تدوين و نگارش تاريخ دفاع مقدس نهادند.
با تأسف معترف بايد بود دانشگاههاي ايران كه ميراثدار رضاخان و محمدرضا پهلوي است در عرصه تاريخنگاري انقلاب اسلامي و دفاع مقدس كميتي لنگ دارد. به عبارت ديگر هنوز انقلاب اسلامي و به تبع آن دفاع مقدس جايگاهي در نظام عالي آموزش وزارت علوم ندارد. جايي كه مدعيان تاريخ و تاريخداني چشم خود را بر قسمت مهمي از تاريخ پرافتخار مردم ايران بستهاند
علیرضا کمری در مقدمهاي كه نگاشته شش نكته را متذكر شده در بند پنجم نوشته است: اين كتاب فراهمشده از مقالات، گفتارنوشتها، گفتوگوها و سخنراني است كه در نشريه نگين ايران، فصلنامه مطالعات جنگ ايران و عراق در شمارههاي 13، 18، 22، 23 درباره مباحث مربوط به تاريخنگاري و تاريخنگري جنگ/ دفاع مقدس چاپ و منتشر شدهاند. از آنجا كه مندرجات مذكور نخستين تكاپوها درباره تاريخشناسي جنگ به شمار ميآيند، بالطبع مُبراي از كاستي و ايراد نميتوانند بود و به وَجه اولي به رغم توجه مُدوِّن به تنظيم و چينش معنادار مطالب، پيوستگي و بايستگي دقيق و همرتبگي محتوا در چنان كه از دستاورد و تأليفي يكپارچه متوقع است، از آن انتظار نبايد داشت.» (ص 23)
همچنان كه مدوِّن متذكر شدهاند اين كتاب اولين تكاپو در عرصه تاريخنگاري و تاريخنگري دفاع مقدس است. با اين وصف كه تكاپويي هماهنگ، منسجم و موفق به نظر ميآيد. نگاه علمي و به دور از يكسونگريهايي كه گاه در ارزيابي دفاع مقدس ديده ميشود و گفتارهاي احساسي و صرف حماسي از مزيت اين مجموعه است. به عبارت ديگر اين مجموعه معتبرترين ارزيابيهاي صاحبنظران و محققان تاريخ دفاع مقدس از تاريخنگاري جنگ تحميلي است.
مطالب كتاب در سه بخش هماهنگ و در ارتباط با همديگر به ارايه موضوع ميپردازد: بخش اول به تاريخنگاري جنگ؛ چالشها، محدوديتها و آسيبها اختصاص دارد كه خود شامل دو قسمت مقالات و گفتگوهاست. مقالات و گفتارنوشتهايي از محققان و صاحبنظراني صاحبنام چون محمّد دروديان، عليرضا كمري، فرانك جمشيدي، دكتر داوري، هادي نخعي، جواد زمانزاده، كاوه بيات مندرج است برخي از عناوين مقالات بخش اول كتاب چنين است: «تاريخ و تاريخنگاري جنگ ايران و عراق؛ دقايق و درنگها»؛ «جريانهاي تاريخنگري و تاريخنگاري جنگ ايران و عراق»؛ «آسيبشناسي تاريخنگاري جنگ».
در بخش دوم مقالات و مطالب به «تاريخنگاري جنگ؛ ظهور و بروز، رشد و شكلگيري» ميپردازد. در يك فصل به پيدايش تاريخنگاري در سپاه و مركز مطالعات و تحقيقات و در فصل بعدي به تاريخنگاري جنگ در ارتش مختص شد. در فصل سوم از اين بخش كه به مقالات مربوطه اختصاص يافته شامل دو مقاله مهم از عليرضا كمري و كاوه بيات با عناوين «فرا شدن از تبليغ و رسيدن به تبين در تاريخنگاري جنگ- دفاع مقدس»؛ «تاريخنگاري جنگ؛ ناگفتهها و نانوشتهها» ميباشد. فصل چهارم هم گفتارنوشت مصاحبه با سردار باقرزاده پيرامون چيستي و مباني، ضرورت و ملاحظات تاريخ جامع جنگ است.
بخش پاياني كتاب «روايت و تاريخنگاري جنگ، چيستي روايت و چرايي و چگونگي تغيير آن» را در سه فصل مورد بررسي قرار داده است كه نكات و اشارات سودمند فراواني براي محققان دارد. مطالب و گفتارهايي از پيشكسوتهاي عرصه تاريخنگاري انقلاب اسلامي و دفاع مقدس چون هدايتالله بهبودي، مرتضي سرهنگي در اين قسمت به چشم ميآيد.
ويراستار علمي و فني مجموعه- فرانك جمشيدي- كه خود از پژوهشگران دقيق و عميق تاريخ دفاع مقدس است علاوه بر ارايه مجموعهاي شايسته و بایسته نگاشتهاي با عنوان مؤخرهاي در پايان كتاب دارد كه در حقيقت جمعبندي مطالب كتاب در هشت مورد است. نخستين دستآورد فكري كتاب را به اين شرح آورده است:
«نتيجه مستقيم تلاش براي ارائهي تصويري سياه و سفيد يا تكخواتشي از جنگ و كنشگران جنگ، كاهش حساسيت به مسايل معاصر پس از جنگ و عدم رودررويي مستقيم با آنهاست (اين شايد فراروي برخي از نويسندگان اين مجموعه كه نگران آناند پس از جنگ با جنگ چه بايد كرد، راهكارهاي مناسب در اختيار نهد)»
مجموعه «تاريخنگاري و تاريخنگري جنگ ايران و عراق» از آنجايي كه دربرگيرنده مباحث نظري تحليلي و نقد و بررسي تاريخنگاري دفاع مقدس آن هم از صاحبنظران نامي است، بيشك از منابع اصلي و معتبر محل رجوع محققان و پژوهشگران به ويژه دانشجويان و اساتيد خواهد بود. اميد است در چاپ بعدي برخي موارد از آن جمله فهرست اعلام كه نياز ضروري است بر آن افزوده شود. ضمن اينكه ارايه يك كتابشناسي گزيده از كتابهايي كه پيرامون تاريخنگاري دفاع مقدس نگارش يافته ميتواند براي محققان مُبتدي سودمند باشد.
| 
