تاریخ شفاهی جنوب شرق‌آسیا ـ44

بازسازی زندگی گذشته

با رسیدن به دوره نزدیک به موقعیت کنونی به «لی.کونگ.چایان» (1967ـ1894) می‌رسیم که در چین، بانکدار و سرمایه‌دار کائوچو بود. او منافع گسترده‌ای از کار و کسب در سنگاپور و مالزی داشت و بخاطر نوع دوستی‌اش بویژه در آموزش و پرورش دارای محبوبیت بسیار بود. او اولین فرد سنگاپوری بود که برای ریاست افتخاری دانشگاه سنگاپور از سال 1962 تا 1965 در نظر گرفته شد.

«لی» در حوزه آموزش و فرهنگ در سطح فردی و مؤسسه‌ای با مساعدت خویش تأسیساتی را بنیان نهاد و با ادامه درست مسیر حفظ کرد.

اما شخصی که موضوع اغلب شرح‌ حال‌ها بود کسی نیست جز: «تان.چینگ.لوک.» (1960 ـ‌1883) اول بخاطر دخترش: آلیس. اسکات. رُز. او با وجود این که از سال 1920 در سیاست فعال بوده اما به عنوان بهترین فرد بنیان‌گذار و رئیس کل انجمن چینی ـ مالزی (M.C.A) یکی از احزاب سازنده نظام مالزی به نیکی یاد می‌شود. او به عنوان برجسته‌ترین رهبر چینی در دوره پس از جنگ، دوست و یاور مورد اعتماد و پیشتاز تلاش برای استقبال مالزی، بعلاوه مورد احترام مقامات عالیرتبه انگلیسی مطرح است.

پسر او «تان.سایو.سین» (88 ـ 1916) از پی او و به عنوان رئیس کل انجمن چینی ـ مالایی، پا جای پای او گذاشت و مدت زیادی در پست وزیر دارایی دولت مالزی خدمت کرد. «لیم.چونگ.ایو.» نیز برای یک دوره کوتاه رئیس کل M.C.A بود لیکن به عنوان رهبر حزب gerakan تا شکست در انتخابات عمومی 1990، یعنی بیشتر از دو دهه رئیس الوزراء بود.

از سوی دیگر نقش «کوان» نقش یک مخالف سیاسی بود اما موقعیت او در جایگاه یک دولتمرد قدیمی‌تر موجب احترام بسیار زیادی از سوی مردم و به نحوی زنده‌کننده دیدگا ه های سیاسی او بود.

در بخشی از شرح حال مربوط به «سبانگ» که قبلاً خاطرنشان شد تنها کار دیگری که متعلق به مالزی شرقی است دو کتاب از جیمز.ونگ.کیم. مین است که در گذشته عضو مجلس مقننه ساراواک، معاون رئیس کل حزب ملی ساراواک و عضو پارلمان بوده است.

اولین عنوان مربوط به نامه‌های پدرش است که ویرایش شده و دومی خاطراتی است از روزهای بازداشت سیاسی او که روی هم رفته نیم قرن تاریخ ساراواک‌اند که سیاست‌های غیرمنصفانه شهر مرزی لیم‌بانگ، آن سوی مالزی را توضیح می‌دهد.

تمایل به طرح پیشتازان سنگاپور می‌تواند موجب انتظاراتی شود. کی.کوان یو. اولین نخست‌وزیر سنگاپور است که اغلب موضوع محلی توجه‌ای بوده است. با فرض این که کارهای فهرست شده در جهان امروز را بتوان به مفهوم صحیح کلمه، شرح حال تلقی کرد.

«الکس جوسین، در سوابق متعلق به شرح حال، به گفتارها ـ سخنرانی‌های نخست‌وزیر، که از حیث کمی بسیار وسیع و برای منتشر شدن گردآوری شده، بسنده کرده است.

کتاب دیگر او راجع به «لی» با عنوان: تلاش برای سنگاپور، مثل اثری که به‌وسیله t.j.s ، جورج، جیمز ماین چاین، و تی. اس. سیلوان و مقالات اس چربر، لیم و جوان لیس، شرح و تفسیر سیاست‌های اوست، اگرچه در برخی سیاست‌ها عناصری شرح‌حال‌گونه نیز ارائه گردیده است.

اثر آنتونی اوک، روایت سیاسی دیگری است اما بیشتر در همان مسیر با محتوایی کم و بیش زندگینامه‌ای و نزدیک‌تر به شرح حال سیاسی که تا به حال به چند چاپ رسیده است.

شرح حال رهبران چینی، مالزیایی، مشکلات اقلیت قومی را توضیح می‌دهد که سعی کرده‌اند سلطه مالایی را بناچار بپذیرند، اما موضوع کار گسترده «لی» مورد بحث قرار دادن: بنای کشور و ملت بود.

اثر گو.چاک. تانگ. «مقدمات سنگاپور جدید»، بیشتر همان ترکیبی از سخنرانی‌ها و شرح و تفسیر سیاسی آن است. این فرمتی است که برای جلب خواست مردمی، شیوه آسان کردن اثر را پیش می‌گیرد. یک قیافه همه جایی که بدون تلاش زیاد بخوبی شناخته شده است.

و آخرین اثر کتاب جوآن.‌هان است که بالنسبه صحبــت‌اش خیلی راجع به شرح حال هان.سویی.سن(83 ـ 1916) به عنوان وزیر امور مالی، نیست. خاطرات مکتوب، صمیمی و محبت‌آمیز دختر، به نحوی مشابه کتاب یاپ. جو کیم. رئیس خانواده است. گردآوری احساساتی زندگی خانواده در منطقه پیننانگ در مقایسه با شرح حال نوه دختری‌اش، کو.سیان.ایوی. در شرایطی که سویی. سن در پیننانگ بزرگ می‌شود، دو کتاب با هم به مفهوم کیفیت زندگی دارای جذابیت و متفاوت در پننیانگ قبل از جنگ می‌پردازند.

مسلم نیست که چه میزان از مصاحبه تاریخ شفاهی در نوشتن این شرح حال‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

بعضی نویسندگان چون جیمز. ماین چاین. درباره «لی»، ویکتور مووایز درباره سین، و سیانگ درباره لوک، البته نحوه استفاده از مصاحبه را در پیشگفتارشان متذکر می‌شوند؛ و جان. هان درباره پدرش هان سویی. سن راجع به حرف زدن با اعضاء خانواده و ترتیب همیاری روزگار قدیم چیزهایی نوشته است، اما این نمی‌تواند مورد پذیرش قرار گیرد چون در شرح حال‌هایی که از آنها صحبت شد در کتاب‌های آنان تقریباً به عنوان سند شفاهی مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است. پرسشی که حقیقتاً وجود دارد این است که آیا مصاحبه تاریخ شفاهی، آگاهانه به عنوان بخشی از روش‌شناسی آن به کار گرفته می‌شود؟ من بر این نظر نیستم که اغلب این شرح‌ حال‌های نوشته شده، یک به یک در شرایطی که هنوز امکانات فعلی مصاحبه شفاهی وجود نداشته، ارزش آن را کاملاً درک کرده باشند.

خاطرات و زندگینامه‌های خود نوشت، نوع متفاوتی از گفته و نوشته شرح حال را درباره نوشتن زندگینامه عرضه می‌کنند که روایت‌های شخصی آنان را بکار نمی‌برند. یعنی بعد از آن که راوی شروع کرد به شرح زندگی خودش و آن چه دیده و شرایطی که داشته، آنها، اغلب نیت فردی زندگی‌اش و اوقاتش و صورت اصلی منابع تاریخ را در نظر می‌گیرند.

به عبارت دیگر عموماً به تجدید خاطره بعد از انحراف از زمان که دلیل طبیعی برخی ابهامات در خاطره است پرداخته شده.

در گفت‌وگوی از خاطرات و زندگینامه‌های خود نوشت، قلمی شده من باید با خاطره، لی چوانگ. چو و دیدارش از سنگاپور در سال 1887 شروع کنم. من نوشته‌های شرح حال گونه را به همان نحو مقالات ادواری در ضمیمه حذف کرده‌ام اما دراین مورد که در حال حاضر گزارش اوست و فقط شرحی است که در سنگاپور بوسیله یک چینی قرن نوزدهم نوشته و شناخته شد باید استثناء قائل شوم.

خوشبختانه ترجمه انگلیسی این اثر که منتشر شده در اختیار ماست.

خاطرات شفاهی دیگر، متعلق به تان. کا. کی. است که فقط به زبان چینی نوشته شده است و من توانستم آن را به دست بیاورم. شرح حال خود نوشت بسیار جالب دیگر مربوط می‌شود به wu Lien teh که با بیماری طاعون مبارزه کرد.

او یک پزشک تربیت یافته غرب است که در دوره حکومت «مانچو» با مسئولیت پایان بخشیدن به واگیری گسترده طاعون، به چین بازگشت.

خاطراتی که از او در اختیار ماست با روایت یک شاهد عینی مشتمل بر وقایع مربوط به سقوط خاندان سلطنت «کوسینگ» و ظهور جمهوری چین و روی کار آمدن برخی شخصیت‌هاست.

چند مؤلف زندگینامه خود نوشت دارای اعتبار بالا و موقعیت مهم هستند. لیم. یائو.هاک، دومین رئیس الوزراء سنگاپور پس از انفصال مالزی در زمانی است که مالزی عضو کمیسون عالی استرالیا بود. لی. خون. چوی، موقعیت‌هایی در بالاترین سطح در حزب و حکومت، چون وزیر دولت در امور فرهنگ و سپس سفیر اندونزی، ژاپن و سایر کشورها داشت. لی. سایو. مانگ یک صاحب منصب ارشد غیرنظامی بود که در هر دو حکومت سنگاپور و مالزی خدمات متفاوتی ارائه کرد. تاهایو. چان، اگرچه ظاهر رسمی سیاسی نداشت، یکی از سنگاپوری‌هایی بود که اغلب از جنبه آموزشی و پرورشی، خاطره‌اش چون شهروند سرشناس دیگر لی. کونگ. چایان از نفوذ خوبی در قلوب برخوردار است.

نوشته: پی.لیم.پوی‌هون/ترجمه: مهدی فهیمی