«جاده جنگ» برنده گران‌ترین جایزه ادبی تاریخ ایران

به گزارش سایت تاریخ شفاهی ایران؛ رمان «جاده جنگ» روایتی مستند و واقعی از حوادث تاریخی و سیاسی نیم قرن اخیر کشورمان است. ماجرا از شمال خراسان اغاز می‌شود و در پایان نیز به خراسان ختم می‌شود. نقطه شروع این رمان به حضور متفقین و تجاوزات روسیه در جنگ جهانی دوم برمی‌گردد. «منصور انوری» نویسنده این اثر حدود 10 سال پژوهش کرده و با گردآوری اطلاعات دست اول از مصاحبه‌های خود با مردم شمال خراسان و شاهدان عینی، وقایع و حوادث تاریخی رمان خود را به نگارش درآورده است.
تیر ماه سال جاری همزمان با ولادت با سعادت امام حسین (ع) که هشتمین دوره جشنواره قلم زرین برگزار شد، رمان «جاده جنگ» توانست در بخش داستان به دلیل پرداخت هنرمندانه،‌ تحقیقات ارزشمند موضوعی و انسجام ساختاری و روایتی در حوزه زمانی و مکانی گسترده به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. رمان «جاده جنگ» در رقابت با 1931 اثر در چهارمین جایزه ادبی جلال آل احمد، همراه با 4 کتاب دیگر به مرحله نهایی این جایزه راه پیدا کند و در رقابت نهایی هم به موفقیت دست یافت.
نخستین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد با تصویب شوراى عالى انقلاب فرهنگى در سال 1387  در سالروز تولد این نویسنده برگزار شد. جایزه ادبی جلال آل احمد به‌منظور معرفی آثار برگزیده ادبیات داستانی پایه‌گذاری شده است و هدف از اهدای آن، ارتقای زبان و ادبیات ملی- دینی از رهگذر بزرگداشت پدید آورندگان آثار برجسته، بدیع و پیشرو است. موسسه خانه کتاب موظف شد در آذر ماه هر سال مقارن با تولد جلال آل احمد (2 آذر) جشنواره جایزه ادبی جلال آل احمد را برگزار ‌کند.
رمان 5 جلدی «جاده جنگ» به قلم منصور انوری، برنده جایزه 110 سکه‌ای جلال آل‌احمد، گرانترین جایزه تاریخ ایران در حوزه کتاب شد. به این مناسبت، سراغ منصورانوری رفتیم تا درباره رمان «جاده جنگ» کمی بیشتر بدانیم.
انوری، درباره اینکه چه چیز باعث شد که به فکر نگارش این رمان بیافتد می‌گوید: «ماجرا از آنجا آغاز می‌شود که من در دوره نوجوانی سرگذشت واقعی و مستند یک مرد ایرانی را شنیده بودم که در ناوگان حمل و نقل متفقین رانندگی می‌کرد و بعدها دچار مشکلات و درگیر هایی شده بود. این داستان در ذهن من مانده بود و دوست داشتم روزی درباره آن بنویسم. اوایل مشغول فیلمنامه‌نویسی بودم، حدود 10- 15 سالی هم در این زمینه فعالیت می‌کردم. اما انگار علاقه اصلی‌ام داستان نویسی بود. با پیروزی انقلاب اسلامی تصمیم‌ گرفتم درباره فراز و نشیب های پیروزی انقلاب رمانی بنویسم. چرا که همه انقلاب‌های مهم جهان دارای رمان هستند. بدنه و شاخه‌های اصلی این رمان درباره رویداد‌های مهم  تاریخی و سیاسی کشور‌مان است که به 3 برهه برمی‌گردد: حضور متفقین و روس ها در ایران که از شهریور 1320 آغاز می‌شود، اتفاقات قبل از قیام 15 خرداد 1342 تا پیروی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی تا ارتحال امام خمینی(ره). درباره ارتحال امام و مراسم تشییع و خاکسپاری ایشان اطلاعات ناب و دست اولی را ضمن مصاحبه با تعدادی از برادران سپاه که در بیت امام بودند بدست آوردم. به همین دلیل تصمیم گرفتم که پایان رمان «جاده جنگ» ارتحال امام باشد. در ابتدا تصور می‌کردم، اگر 7 جلد کتاب 700 صفحه‌ای بنویسم، کافی است، اما بعد از چاپ جلد های اول و دوم متوجه شدم، این تعداد کافی نیست و  پیش‌بینی کردم که 14 جلد به نگارش درآوردم. با پژوهش‌هایی که انجام دادم متوجه شدم شاید شمار مجلدات این رمان به 20 جلد برسد، چرا که در 8 جلد نخست به حوادث تاریخی و سیاسی حضور متفقین در ایران پرداخته است.»
وی ادامه داد: «در حال حاضر 5 مجلد از این رمان توسط انتشارات سوره مهر با شمارگان 2500 نسخه به چاپ رسیده و قرار است به زودی این 5 جلد، با این زمان زیادی از چاپ اول آنها نمی‌گذرد، به چاپ دوم برسند. جلدهای ششم و هفتم رمان «جاده جنگ» نیز در دست چاپ است ومجلد هشتم را در دست نگارش دارم.»  
داستان انوری از شمال خراسان آغاز و به همان‌ جا نیز ختم می‌شود. وی در این رمان به آداب و رسوم و فرهنگ عشایر و مردمان شمال خراسان نیز اشاره کرده است و معتقد است: «اگر به این اطلاعات تاریخی دست اول پرداخته نشود، به مرور زمان از بین می‌روند و بخشی از تاریخ فرهنگی و ملی کشور را با خود مدفون می‌کند.»
وی درباره انتخاب خطه جغرافیایی شمال خراسان می‌گوید: «عنوان «جاده جنگ» در واقع اشاره‌ای نمادین است. وجه تسمیه این عنوان برمی‌گردد به اینکه، ما کشوری داریم که مانند چها‌رراه به نقاط مختلف جغرافیایی متصل است. بیشتر جنگ‌هایی که به ما تحمیل شد به خاطر همین موقعیت جغرافیایی است. در شهریور 1320 آنجا جاده‌ای بود که متفقین تسلیحات جنگی‌شان را به جبهه‌های جنگ روسیه انتقال می‌دادند، این جاده، جاده خاصی است، من هم متولد یکی از آبادی‌ها حاشیه این جاده‌ام، اطلاعات دقیق و دست اولی درباره موقعیت این جاده از طریق نقل قول‌های شاهدان آن زمان بدست آوردم که بعضی از آن افراد هنوز زنده هستند. به این اطلاعات و داده‌های دقیق تا به حال در هیچ کتاب اشاره نشده است. به این ترتیب دامنه تحقیقاتم را گسترش دادم، با رجوع به کتاب‌های تاریخی، تعدادی از پایانامه‌ها دانشجو‌یی‌های مقطع دکترای سیاسی مطالب جالب و جذابی به دست آوردم. از آرشیو شفاهی آستان قدس رضوی، که خاطرات شماری از شاهدان رویدادهای مهم تاریخی و سیاسی کشور در اختیار دارد، نیز استفاده کردم. به طبع تحقیقات بعدی درباره  قیام 15 خرداد42 ، تظاهرات قبل از پیروزی انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی بیشتر خواهد شد. تحقیقات دقیق، زمان و هزینه‌ای  ویژه‌ای را می‌طلبد.»
انوری با اشاره به اینکه داستان دارای دو قهرمان مرئی و نامرئی است، تصریح کرد: «این کتاب حدود 100 شخصیت دارد. هرچه داستان جلو می‌رود، به تعداد شخصیت‌های داستانی اضافه می‌شود. داستان با برش‌های موازی پیش می‌رود. سبک نوشتاری این مجموعه کلاسیک است چرا که این سبک در توصیف و بیان عواطف و احساسات بسیار قوی‌تر عمل می‌کند. سعی کردم جذابیت داستانی حرف اول را بزند، چرا که اگر این جذابیت داستانی نباشد، کتاب شکل تاریخی به خود می‌گرفت. کسانی که این کتاب را مطالعه کرده اند، مطالب و شیوه نگارش آن را پسندیده‌اند و این باعث خوشحالی‌ام و ایجاد انگیزه برای ادامه راهم است. شخصیت‌های داستان، مابه‌ازای خارجی دارند. از جمله شخصیت اصلی این کتاب، شخصی است به نام مَرگان(لقبی است که مردم شمال خراسان  به شکارچیان چیره دست و حرفه‌ای می‌دهند.) این شخص در سیر داستان نامرئی است. الگوی این شخصیت در عالم واقع داستان یک تک‌تیر‌انداز ایرانی است که در ارتفاعات امام‌قلی یا تنگه باج‌گیران، 9 ساعت یک تنه جلوی یکی از لشکر‌های روس ایستاده بود. این واقعه مستند را در یک منبع مستند مورد بررسی قرار دادم. بنابراین قهرمان نامرئی (مَرگان) الگوی این فرد بود.»
وی خاطر نشان کرد: «شخصیت مرئی داستان نیز، شخصی است به نام سید رضا شریفی ملقب (رضا اورسا) که زمان حمله روس نوجوانی 16_17 ساله‌ای بوده و از مهاجران کشور آذربایجان و مسلط به زبان روسی بوده است. وی در سیر داستان، اطلاعات ریز و دقیقی درباره حضور روس‌ها در ایران می‌دهد. گفته‌های سیدرضا از شیوه تاریخ شفاهی برگرفته شده و با مصاحبه با این فرد اطلاعات و خاطرات دقیق و واقعی را در سیر داستان آورد‌ه‌ام، برای مثال فاصله دقیق میان حرکت کامیون‌های حمل بار مهمات و تسلیحات نظامی روس‌ها.»
انوری ادامه می‌دهد: «این رمان علاوه بر کشش و جذابیت‌های داستانی، دارای مفاهیمی است که اطلاعات تاریخی  مفیدی را در اختیار هر پژوهشگری قرار می‌دهد. این اثر به نوعی سند تاریخی به شمار می آید، رویدادهای تاریخی کاملاً با واقعیت‌ها مطابقت دارند.»
نویسنده رمان «جاده جنگ» درباره طرح روی جلد این اثر اظهار داشت: «طرح فعلی روی کتاب را قبول ندارم. چرا که این طرح گویا و کافی‌ نیست. طرحی به انتشارات سوره مهر دادم، که در دست مطالعه و بررسی است و امیدوارم جایگزین شود. کسانی که این کتاب را مطالعه کردند از طرح روی جلد راضی نبوده‌اند.»

گزارش از فاطمه نوروند