انتشار کتاب «شیخ‌المعاونین ما کجاست؟»؛ خاطرات نخستین معاون وزارت امور خارجه

به گزارش سایت تاریخ شفاهی ایران؛ خاطرات شفاهی «محمد عرب» نخستین معاون علی‌اکبر ولایتی، در وزارت امور خارجه با عنوان شیخ‌المعاونین ما کجاست؟ به قلم حسین روحانی صدر به نگارش درآمده و به زودی توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر می‌شود.
یکی از ویژگی‌های بارز این کتاب اینست که در آن واحد به دو مقوله تاریخ‌نویسی منطقه «رستم‌آباد» و تاریخ شفاهی وزارت امور خارجه پرداخته است. در این کتاب تاریخ روستای «رستم‌آباد»، (روستای 100 سال پیش  در شمیران و اتوبان امروز)، بازنویسی شده است. این کتاب دربرگیرنده وضعیت منطقه رستم آباد شمیران و سیر مبارزات و فعالیت‌های مذهبی و ملی و ارتباط و همراهی وی با آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی و امام خمینی(ره) در دوران پیش از انقلاب و در فاصله سال‌های 1340 تا 1357  است. از طرفی وقایع و رویداد‌های مهمی که در دوران معاونت وی در وزارت امور خارجه در سال‌های 60 تا 64  روی داده، مطرح شده است.
محمد عرب از کارکنان اداره تسلیحات نظامی بود که به دلیل فعالیت‌های سیاسی به زندان افتاد و از این سازمان اخراج شد. وی پس از پیروزی انقلاب شهردار قم شد و از جمله کسانی بود که سپاه پاسداران این منطقه را راه‌اندازی کرد. محمد عرب از سال 1360 در وزارت امور خارجه فعال و سفیر ایران در کشور عمان شد. سرکنسولی جمهوری اسلامی ایران در دبی و ریاست شورای استان قم از سِمَت‌های بعدی وی هستند. محمد عرب در حال حاضر مشاور استانداری قم است.
در این اثر از خاطرات و گفته‌های بیش از 60 دیپلمات با سابقه در وزارت امور خارجه استفاده شده است. با توجه به اینکه این افراد خاطرات خود را در جایی یادداشت نکرده بودند، بسیاری از وقایع و رویدادهایی که توسط محمد عرب مطرح می شد، روحانی‌صدر (نویسنده اثر) مباحث مطرح شده را با تعداد دیگری از دیپلمات‌های وزارت خارجه در میان می‌گذاشت، تا برای تایید و رد موضوعات مطرح شده اطمینان حاصل نماید. نگارش این اثر 8 سال زمان برده است و مراحل تدوین و نگارش آن با کتاب «سفیر 7 هزار روزه»(خاطرات سید تقی موسوی درچه‌ای) اثری که چند ماهی است  توسط سوره مهر منتشر و روانه بازار شده، همزمان بوده است.

خاطرات خادم القرآن دکتر محمد صادقی تهرانی به زودی منتشر می‌شود
حسین روحانی صدر، یکی از شفاهی کاران برجسته کشورمان کتاب دیگری را تا اواخر سال جاری با موضوع خاطرات «خادم القرآن دکتر محمد صادقی تهرانی» (1305 – 1390) را به چاپ خواهد رساند.
روحانی‌صدر کار مصاحبه با دکتر صادقی تهرانی را از سال 87 شروع کرد که حاصل آن 30 ساعت مصاحبه مفید با ایشان بود. بعد از درگذشت دکتر صادقی تهرانی در فروردین سال 90 ادامه کار مصاحبه را با پسران آن مرحوم انجام داد.
آیت الله صادقی تهرانی از علمای فعال در مبارزات سیاسی بوده است و به دلیل فعالیت سیاسی در دوران رژیم پهلوی از ایران فرار کرده و پس از عربستان به عراق مهاجرت نموده و پس از اخراج علما از عراق، به لبنان و عربستان رفته و سرانجام ایشان سال 57 پس از ۱۷ سال دستگیری و دوری از وطن به بیروت رفت که پس از تثبیت موقعیت در لبنان، به فرانسه رفته تا امام خمینی را در نوفل لوشاتو ملاقات کند. همچنین سفری به ایتالیا داشت و در دانشگاه های ایتالیا سخنرانی با موج بسیار عظیمی در رابطه بر لزوم تاسیس حکومت اسلامی داشت و بعد از مدت‌ها دوری از وطن به ایران بازگشت. آن مرحوم همچنین از حضرات آیات عظام خویی و امام خمینی اجازه اجتهاد دارد.  پس از بازگشت به قم، فعالیت اصلی دکتر تهرانی در قم بر تدریس و تحقیق متمرکز شد و محور کار ایشان قرآن قرار گرفت. تا جایی که وی را به «فقیه قرآنی» می‌شناسند.
تألیفات ایشان بیشتر در زمینه مسائل فقهی و قرآنی است و «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن والسنه» در ۳۰ جلد به عنوان اثر اصلی تفسیری و «توضیح المسائل نوین» که در سال ۱۳۲۳ تألیف نمودند به عنوان اثر متفاوت فقهی ایشان که بر مبنای مسلک و اسلوبی که ایشان آن را «فقه گویا» نامیده بودند و با نظرات گاه ساختارشکنانه تألیف شده نمونه‌ای از آثار آن مرحوم است. فقه گویا نظریه‌ای در مقابل فقه سنتی و فقه پویا(دیدگاهی که پس از انقلاب مطرح شد) بود. یکی از تألیفات ایشان در 67 بود که با وقوع ماجرای سلمان رشدی و کتاب آیات شیطانی،کتابی با نام آیات رحمانی را در پاسخ به گفته‌های او نوشتند که در حقیقت اعدام افترائات او باشد.
کتاب خاطرات «خادم القرآن دکتر محمد صادقی تهرانی» تا اواخر سال جاری توسط انتشارات شُکرانه (انتشارات یکی از  پسران مرحوم دکتر محمد صادقی تهرانی) به چاپ می‌رسد. 

فاطمه نوروند