فخرزاده: تصویر جامع تاریخ شفاهی انقلاب با خاطرات پدید می‌آید

مدیر واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی گفت: اطلاعاتی که در قالب خاطره جمع‌آوری می‌شوند شبیه به قطعاتی‌اند که در پایان تصویر کاملی از انقلاب را ارایه می‌دهند. اگر پرداخت این مباحث، جدی‌تر صورت بگیرد تصویر جامعی از تاریخ شفاهی انقلاب در اختیار خواهیم داشت.

حجت ‌الاسلام سعید فخرزاده در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره کیفیت کتاب‌هایی که در حوزه خاطرات انقلاب نوشته می‌شوند، اظهار کرد: بررسی کیفیت این آثار بر عهده تاریخ‌نگار است. وقتی داده‌های تاریخی، زیر نظر یک کارشناس یا مورخ ارزیابی شود، به واسطه دانش و فن تاریخ‌نگاری صحت و سقم حوادث مطرح شده در خاطرات به درستی سنجیده و ارزیابی می‌شود.

وی افزود: تاریخ‌نگار صاحب فن می‌تواند با توجه به اوراق، خط ‌شناسی، بررسی واژه‌ها و کارشناسی اسناد، واقعیت یک خاطره تاریخی و انقلابی را تایید یا تکذیب کند. در واقع تاریخ‌نگار در بررسی کیفیت محتوای یک اثر باید جایگاه راوی خاطره را در ماجرا یا حادثه تاریخی پیدا کند. 

مدیر واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی با تاکید بر این ‌که اگر کتاب‌های خاطرات انقلاب توسط مورخان نوشته شوند، به صحت ماجراها نزدیک‌ترند، گفت: تاریخ‌نگار با استفاده از اطلاعات و جزییات به درستی وقایع و صحت موضوع نزدیک می‌شود یا آن خاطره را با خاطرات دیگر افراد حاضر در ماجرا مقایسه و به نتیجه درست می‌رسد.

نویسنده کتاب «خاطرات علی جنتی» درباره چگونگی رسیدن به یک متن تاریخی درست بر اساس خاطرات انقلاب اظهار کرد: در ابتدا باید تفاوت یک کتاب تاریخی و خاطره را با یکدیگر دانست؛ خاطره، بیان یک رویداد برگرفته از علاقه صاحب خاطره است که اطلاعات تاریخی آن نیز بر این اساس نقل می‌شود اما در فرایند تاریخ شفاهی، مورخ بر موضوع خاطره تسلط دارد و با جزیی‌نگری، پردازش و دقت روی اطلاعات و تطبیق آن‌ها با دیگر منابع به متن واقعی نزدیک‌ می‌شود. این متن از فرایند داده‌ها خارج و دامنه اطلاعات را افزایش می‌دهد.

مدیر واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی درباره تفاوت خاطرات منتشر شده گفت: بیشتر تفاوت‌ها به فرد مصاحبه‌گر باز می‌گردد. مصاحبه‌کننده، باید خاطره را به گونه‌ای ‌بنویسد که برای مخاطب قابل فهم باشد و اگر این توانایی را نداشته باشد، متنی مبهم می‌نویسد که به بدیهیات اشاره نمی‌کند و آنچه جالب است را خاطره می‌داند. در حالی که اگر بدیهیات آورده نشوند، پیوندهای خاطرات گنگ و مبهم می‌شوند.

وی افزود: به دلیل همین مشکلات، مردم با کتاب‌های خاطره ارتباط خوبی برقرار نمی‌کنند و در پس آن این خاطرات تبدیل به آثار ادبی و هنری نمی‌شوند زیرا یک کارگردان یا هر هنرمند دیگری به دلیل گنگ ‌بودن خاطرات توانایی برقراری ارتباط با آن‌ها را ندارد.

فخرزاده در پایان گفت: اطلاعاتی که در قالب خاطره جمع‌آوری می‌شوند بیشتر شبیه به قطعات پازل‌هایی‌اند که در پایان تصویر کاملی از انقلاب را ارایه می‌دهند. هر چند روند تاریخ شفاهی انقلاب از دفاع مقدس کندتر است، اما اگر پرداخت این مباحث، جدی‌تر صورت بگیرد تصویر جامع‌تری از تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی ایران در اختیار خواهیم داشت.

خبرنگار : اکرم دشتبان