اسماعیل زاده: تحلیل خاطرات انقلاب، پاسخگوی سوال‌های جوانان است

صمد اسماعیل‌زاده، پژوهشگر حوزه تاریخ، پاسخ به چرایی و علل شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران در کتاب‌های خاطرات را با اهمیت دانست و گفت: برای نسل جوان علل شکل‌گیری انقلاب مهم است و نیازمند تحلیل خاطرات برای رسیدن به پاسخ‌‌اند. خاطرات باید به مخاطب بگویند راوی به چه علتی وارد جریان‌های انقلاب شد.

اسماعیل‌زاده کرد: خاطرات انقلاب بخشی از مستندات تاریخ شفاهی‌اند. اما ضعف در صحت حقایق و نبود تطبیق در خاطرات باعث شده تا آن‌چنان که باید این آثار به عنوان‌ اسناد وقایع مطرح نشوند.

وی کمیت کتاب‌های منتشر شده در بخش خاطرات انقلاب را رضایت‌بخش عنوان کرد و گفت: نکته‌ای که امروز باید مورد توجه موسسات و مولفان قرار بگیرد توجه به دسته‌بندی خاطرات انقلاب است؛ مانند میزگردی که برای بررسی خاطرات ورود امام خمینی (ره) به نجف برگزار شد.

نویسنده کتاب «زندگی و مبارزات شهید آیت‌الله قاضی طباطبایی» ادامه داد: در زمینه بررسی موضوعی خاطرات انقلاب، مرکز اسناد انقلاب اسلامی کتاب «تاریخ شفاهی حوزه علمیه قم» را براساس همین محور منتشر کرده است که صحت وقایع را در چارچوب تفکر نقادانه و روایت گروهی از افراد دنبال می‌کند.

اسماعیل‌زاده پاسخ به چرایی و علل شکل‌گیری انقلاب ایران در کتاب‌های خاطرات را مهم دانست و گفت: برای نسل جوان علل شکل‌گیری انقلاب مهم است و نیازمند تحلیل خاطرات برای رسیدن به پاسخ‌اند.

وی ادامه داد: فردی که خاطرات خود از دوران انقلاب را بیان می‌کند نباید گزارشی صرف را در اختیار مخاطب قرار دهد. بلکه باید مباحث بر اساس دیدگاه راوی خاطره به تحلیل گذاشته شوند تا به مخاطب بگوید به چه علتی وارد جریان‌های انقلاب شد و حضور او در این فعالیت‌ها چه نتیجه‌ای به همراه داشته است.

اسماعیل‌زاده با اشاره به این که این تحلیل‌ها به دلیل محافظه‌کاری برخی مؤلفان باعث فاصله گرفتن مخاطب جوان از مباحث تاریخ شفاهی می‌شود، گفت: جواب سوال‌های جوانان از متن خاطرات بیرون می‌آیند و می‌توان حقیقت را با ظرافت به نسل امروز منتقل کرد.

وی علاوه بر نیاز خاطرات انقلاب به تحلیل، نقد را موضوع دیگری برای کاربردی شدن خاطرات برای رسیدن به حقیقت رویداد انقلاب دانست و افزود: نقد خاطرات انقلاب نیازمند میزگردهای علمی براساس استناد‌های تاریخی است تا با حضور استادان و کارشناسان بحث و گفت‌وگو شود.

این نویسنده ادامه داد: به طور یقین این میزگردها می‌تواند از نقایص و کاستی‌هایی که در 33 سال گذشته از پیروزی انقلاب در نقل خاطرات با آن‌ها مواجه بود‌ه‌ایم بکاهد تا داده‌های تاریخی بر اساس کارشناسی به تولید محتوا و آکادمیک شدن تاریخ شفاهی انقلاب منجر شود.

وی نگاه سیاسی به وقایع و خاطرات را یکی از آسیب‌های وارده بر مکتوبات تاریخ انقلاب دانست و گفت: ثبت خاطرات بر مبنای تحمیل سلیقه مصاحبه‌گر به مصاحبه شونده آسیبی جدی به تاریخ انقلاب وارد می‌کند. زیرا مصاحبه‌گر می‌کوشد با طرح سوال‌های جهت‌دار نتیجه‌ای را که خود از خاطرات می‌خواهد به دست آورد. در حالی که مصاحبه شونده باید در بیان خاطرات آزاد باشد تا این نگاه باعث مخدوش شدن تاریخ شفاهی نشود.

این نویسنده ادامه داد: بیان تاریخ شفاهی بر اساس دیدگاه‌های سیاسی باعث می‌شود تا مخاطب امروز به روایت‌های گفته شده در خاطرات اعتماد نکند. زیرا جای برخی خاطرات را در آثار خالی می‌بیند. این نگاه مخاطب را ناخواسته تشویق به کشف حقایق از سوی افرادی هدایت می‌کند که دیدگاه منفی نسبت به انقلاب ایران دارند.

اسماعیل‌زاده، نبود فضایی مناسب برای تحلیل خاطرات و تاریخ شفاهی را وابسته به ضعف حافظه تاریخی خواند و  با تاکید بر این که گروه تاریخ دانشگاه‌ها باید وارد عرصه نقد و تحلیل آثار و مکتوبات تاریخ شفاهی شوند، گفت: برای معرفی انقلاب به نسل‌ امروز و آینده باید خاطراتی را که از صد سال اخیر تاکنون گردآوری شده است به نقد گذاشت و تاریخ‌نگار یا کارشناس تاریخ با استفاده از چارچوب نقد و بررسی علمی به تولید محتوا بپردازد.

خبرنگار : اکرم دشتبان