روایت گذشته ما: ساختار اجتماعی تاریخ شفاهی

در میان مشکلات متعددی که پیش روی محققین برای کسب اطلاعات از منابع شفاهی وجود دارد،‏ سئوالات جدیدی نیز در ارتباط با ماهیت مطلعان و شرایطی که گفتمان شفاهی در آن- چه به شکل سنت «کهن» یا شهادت عینی انجام می‏شود- به وجودآمده است.

اسکاتلند من، بریتانیای ما

در حالی که مردم اسکاتلند قرار است روز 18 سپتامبر 2014 میلادی (27 شهریور 1393) در همه پرسی استقلال شرکت کنند و به این پرسش که «آیا اسکاتلند باید یک کشور مستقل شود؟»پاسخ آری یا نه بدهند، موضوع استقلال آن به یکی از مباحث جدی اروپا تبدیل شده است.

آمال ایرانیان

این کتاب مجموعه‌ای از اسناد و مدارک، رسایل، مقالات و جراید در فاصله مراحل پایانی جنگ جهانی اول تا یکی دو سال بعد از آن را شامل می‌شود. ایرانیان مانند دیگر ملل جهان آمال و آرزوهای بسیاری داشتند و دارند. در مراحلی چند از ادوار تاریخ ایران و به‌ویژه در ایام رویارویی با مخاطرات داخلی و خارجی این آمال و آرزوها صورتی منسجم و یکپارچه یافتند و مبنایی شدند برای تجدید سامان حیات ملی و سیاسی مردمان این سرزمین.

خاطرات محمدرضا اعتمادیان

هدف از نقد خاطرات آقای محمدرضا اعتمادیان بررسی حوادث و رویدادهایی است که در منطقه کویری یزد، زادبوم وی و همچنین، فعالیت‌های اصناف بازار در دوران پهلوی دوم رخ داده است. اهمیت دوم این نوشتار، پرداختن به اوضاع و احوال دستگاهی به نام سازمان اوقاف و امور خیریه است. سؤالاتی که باید این خاطرات بدان پاسخ می‌داد به این قرار است:

انتظار از خاطرات آیت‏الله محمد یزدی

هدف از ارائه این نقد، طرح توقعات و انتظارات و پاسخ به سوالاتی است که باید آنها پرداخته می شد. من شاید بارها و بارها خاطرات آیت‏الله محمد یزدی را برای استفاده در تنظیم بیش از سه عنوان کتاب و چندین مقاله مورد مطالعه قرارداده باشم. برخود لازم دانستم در هنگامی که توفیق ضبط و تدوین خاطرات حاج حسین سلیمانی را از سوی ایشان عهده دار‏گردیدم بار دیگر کتاب ایشان را که مرکز اسناد انقلاب اسلامی در حدود 700 صفحه همراه با اسناد و تصاویر در سال 1380 منتشر کرد، نقد کنم.

انتخاب‌های دشوار

خانم «هیلاری کلینتون» (1) وزیر خارجه سابق آمریکا با انتشار کتاب خاطراتش با عنوان «انتخاب‌های دشوار»(2) که از سوی انتشارات «سایمون و شوستر»(3) منتشر شد به موضوعاتی همچون «مشکلات اقتصادی، کشته شدن اسامه بن‌لادن، سرنگونی رژیم قذافی در لیبی، خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان و عراق، بهار عربی، سیاست‌های مرتبط با ایران و کره شمالی، افزایش قدرت چین، روابط با متحدان آمریکا، کوبا و انتخابات ریاست جمهوری آمریکا» می‌پردازد.

دروازه شیر: درباره جبهه های جنگ شش روزه

کتاب "دروازه شیر" بر اساس ساختار تاریخ شفاهی شکل گرفته است. این کتاب با عنوان "تاریخ چندگانه" به بازار عرضه شده و چون ناشر به شکلی غیر قابل باور معنای نام آن را روشن نکرده است، در اینجا سعی نمی کنم به شرح معنای آن بپردازم. این کتاب همچون کتب تاریخ شفاهی نوشته شده و بی تردید پرسفیلد این کار را از طریق مصاحبه با قهرمانان بازمانده و ارائه داستان های آنها به انجام رسانده است.

نه سفید نه سیاه

ز نگارش خاطرات سیاستمداران و رجل معاصر ایران و دیپلمات‌ها یکی از ضرورت‌های دوره معاصر است. پس از انتشار کتاب «آقای سفیر» خاطرات محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران که وی نیز در کارنامه خود پنج سال حضور در نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد را دارد، این بار نوبت سید محمدهادی نژادحسینیان است که خاطرات خود را در مدت حضور در نیویورک به نگارش درآورد.

یک فنجان چای بی موقع

در سحرگاه ۲۹ بهمن ‌ماه ۱۳۵۳ خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان دو شاعر مارکسیست به جوخه اعدام سپرده شدند. این دو که از ماه‌ها قبل به خاطر تشکیل یک گروه چپ‌گرا به همراه ۱۰ تن دیگر از همفکرانشان (1) بازداشت شده بودند، متهم شدند برای ربودن و گروگان‌گیری ولیعهد برنامه‌ریزی کرده و قصد داشتند از این طریق رژیم پهلوی را برای آزادی زندانیان سیاسی چپ‌گرا تحت فشار قرار دهند. در این ماجرا قرار بود که سماکار و علامه‌زاده که از کارمندان تلویزیون بودند طرحی را میان خود مطرح می‌کنند که با مخفی کردن سلاح در دوربین فیلمبرداری تلویزیون و وارد کردن آن به مراسم جشن سینمای کودک و نوجوان، فرح یا ولیعهد را که در برنامه شرکت می‌کردند گروگان بگیرند و آزادی زندانیان سیاسی را طلب کنند.

خاطره نگاری در هاله ابهام

چند سال پیش وقتی پایان نامه "مشهد در کودتای 28 مرداد" مطالعه شد، در صفحات نخست متوجه شدم تمام دلخوشی نویسنده "پرواز با ققنوسی" بوده که وی را برای دیدار با شاهدان وقایع 28 مرداد در معابر شهر همراهی می کرده است. با مطالعه صفحه نخست، در نظر اول کار چندان مطلوب به نظر نرسید. زیرا وقتی نویسنده ای برای یک دوچرخه از واژه های غلوگونه استفاده کند در کل موضوع به چه شکلی قضاوت خواهد کرد. ولی محتوای پژوهش نشان می داد نویسنده از تمام منابع و ظرفیت ها برای نگارش استفاده نموده است.