جنگ و خاطره؛ رویکرد تاریخ فرهنگی به جنگ و خاطرات جنگ

فرانک جمشیدی

تاریخ فرهنگی جنگ رویکردی بسیار مهم در تاریخ‌نگاری است که نه تنها زوایای پنهان و نامرئی جنگ را بررسی می‌کند و کمک فراوانی به درک «روح یک جنگ» توسط ذهن و زبان جامعۀ جنگ زیسته می‌نماید، بلکه مواد پژوهشی ارزشمندی را در اختیار سایر رشته‌های علمی مرتبط با فرهنگ قرار می‌دهد. همان‌طورکه کتاب «در قلمرو سوگ و خاطره» نوشتۀ جی وینتر به شرح تأثیرات پیچیدۀ جنگ جهانی اوّل بر تاریخ فرهنگی اروپا اختصاص یافته است، در عرصۀ تاریخ مقاومت و دفاع مقدس مردم عزیز و سلحشور ما در جنگ هشت‌ساله نیز نویسندگان گرانقدری هستند که با این رویکرد مهم به تاریخ جنگ توجه کرده‌‌اند.

نگاهی مجدد به هرودوت و تاریخ شفاهی (1)

آزوین مارِی
مترجم: علی فتحعلی آشتیانی

در 6 هفته گذشته مقاله «تاریخ شفاهی و هرودوت» به قلم آزوین ماری ( -1937) استاد بازنشسته بالیول کالج دانشگاه آکسفورد و از متخصصین تاریخ هلنی و یونانی از نظرتان گذشت. همان طور که وعده کرده بودیم از این هفته مقاله دوم او در این حوزه با عنوان «نگاهی مجدد به هرودوت و تاریخ شفاهی» در سه قسمت تقدیم حضورتان می شود. انتشار این مقاله به توصیه نویسنده صورت می گیرد.

تاریخ شفاهی قطار شهری مشهد در ایستگاه اول

جمعیت‌پذیری، توسعه و گسترش شهرها موجب شده تا موضوع ترافیک شهری مهم‌ترین دغدغه مدیران شهری باشد. مترو یا قطار شهری از جمله شبکه‌های حمل‌ونقل زیرزمینی است که نقش برجسته‌ای در جابجایی مسافر و رفع گره‌های ترافیکی دارد. پیشینه مترو در جهان به تاریخ ۱۰ ژانویه سال ۱۸۶۳ می‌رسد.

هرودوت و تاریخ شفاهی – 6

با فرض اینکه سنت‌های ایرانی در محیطی اشرافی صیانت می‌شدند، اما مقایسة آنها با سنت‌های یونانی و دیگر سنت‌های شفاهی به ما می‌فهمانَد که بر خلاف انتظار ما چندان هم اشرافی نیستند. بله، گزارش جلوس داریوش بر تخت پادشاهی نمایانگر علاقه شاخصی به حقوق و امتیازات قشر خاصی از خانواده‌های جامعة ایرانی است...

بیان رازهای زندگی در اتاقک طرح شنیدن

فی گلاور Fi Glover مجری برنامه «شنیدنی‏های ویژه The Listening Project’s live specials» که از رادیو4 پخش می‏شود، می‏خواهد میل به شنیدن در مردم را با بحث درباره حرف‏های خاصی که افراد هیچ گاه درباره آنها با یکدیگر حرف نمی‏زنند، بسنجد. برنامۀ مبتکرانۀ شنیدن بی بی سی The Listening Project initiative، مردم بریتانیا را تشویق می‏کند گفتگوی خود با فردی از نزدیکان خود را، درباره موضوعی که قبلاً در مورد آن هرگز به طور صمیمی بحث نکرده‏اند، ضبط کنند.

هرودوت و تاریخ شفاهی - 5

تحلیل به موقعِ سنت‌های یونانی، بعضی از ابهامات را روشن می‌سازد. نخست این که، تحقیق و بررسی ما نباید از مبدأ اعتبارِ تاریخی داشتن یا نداشتن سنت‌های زمان هرودوت آغاز شوند؛ چه برسد به حقیقت داشتن یا نداشتن اپیزودها یا گزاره‌های واحد: این‏ها در واقع پرسش‌های ثانویه‌ای هستند که تنها بعد از مشخص شدن نوع سنت‌ها می‌توان به آنها پرداخت. البته موضوع مذکور هر چند در بستر و سیاق شفاهی غالباً فراموش می‌شود، اما اصل بنیادی همة اَشکال نقد منابع محسوب می‌شود، و به سنت‌های شفاهی اختصاص ندارد.

مشارکت دانش‌‏آموزان در طرح‌های تاریخ شفاهی، از ایده تا عمل

به کارگیری ظرفیت‌های آموزشی جهت بالا بردن سطح دانش از جمله موضوعاتی است که تا اندازه‌ای در رشته تاریخ مورد غفلت واقع شده است. متأسفانه معلمان و برنامه‏ریزان آموزشی در روش‌های تدریس تاریخ از آن بهره کافی نمی‌برند و در واقع بسنده کردن به آموزش تاریخ به روش روایی تا اندازه‌ای موجب بی‌‏علاقگی به درس تاریخ در بین دانش‏آموز‏ان شده است. تاریخ شفاهی می‌تواند به‌عنوان شیوه‌ای عملی در جهت آموزش درس تاریخ کاربرد داشته باشد.

تاریخ شفاهی و تعامل هویت محلی و ملی

سرزمین خراسان و به ویژه شهر مشهد در دوره معاصر کانون تفکرات انقلابی، فرهنگی و مذهبی بوده است. از مقام معظم رهبری، آیت الله مطهری، شهید هاشمی‏نژاد و آیت‏الله طبسی گرفته تا استاد محمدتقی شریعتی و دکتر علی شریعتی در زمره سرامدان و نام‏آوران حوزه‏های فکری مختلف از این شهر بوده‏اند. یکی از سؤالاتی که پیرامون اهمیت نقش این رجال در هویت تاریخی مطرح است، میزان تعامل جنبه‏های مختلف هویت محلی، منطقه‏ای و ملی شخصیت آنهاست.

روانکاوی یک تاریخ؛ جلال ستاری و پروژه اتنوگرافیک

تاریخ‌نگاری کلاسیک که عمر آن در اروپا در اوایل قرن با مکتب آنال به پایان رسید، در ایران همچنان زنده است. در این رشته، پاسخ‌هایی اغلب کلیشه‌ای برای پرسش‌هایی کلیشه‌ای‌تر اصل متن را می‌سازند. درست برعکس تاریخ‌شناسی مدرن که برپایه الگوی آنال و پساآنال در جهان آغاز شد، و پاسخ‌هایی همواره متفاوت برای پرسش‌هایی همیشه گوناگون عرضه می‌کند.

مرگ طارق عزیز و آنچه در خاطرات ایرانیان باقی ماند...

مرگ طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و یکی از برجسته‌ترین دیپلمات‌های رژیم سابق عراق در سن 79 سالگی در پانزدهم خرداد 1394 (پنجم ژوئن 2015) در بیمارستان الناصریه عراق از مهم‌ترین اخبار خاورمیانه بود. وی در میان مردم عراق به عنوان فردی که در سرکوب مردم این کشور نقش داشته است و برای مردم ایران به عنوان فردی که نقش اساسی در مذاکرات میان دو کشور ایفا نموده است، شناخته می‌شود.