زوایای پنهان تاریخ عکاسی مشهد

روز سه شنبه پنجم اسفندماه 1393، سخنرانی مهدی حسامی کارشناس عکس مرکز اسناد آستان قدس رضوی با حضور تعدادی از کارشناسان تاریخ در محل کلاس آموزش برگزار شد. وی با اشاره به تاریخچه عکاسی در جهان و ایران گفت: «عکس در لغت به معنای فنّ عکاسی و عکسبرداری است و همچنین به عمل و شغل عکاس نیز گفته می‌شود این هنر در اکثر زبان‌های جهان فتوگرافی خوانده می‌شود که ترکیبی از دو کلمه یونانی فتو به معنی نور و گرافی به معنی ثبت یا نگارش است.

نوروز مبارک!

یک سال دیگر گذشت و تا دو شماره دیگر به دویستمین شماره این هفته نامه می رسیم. رسیدن به شماره دویست برای ما مایه افتخار است. نه به خاطر این که آنچه ارایه کردیم بهترین کار بوده است، بلکه به خاطر این که توانستیم دوام بیاوریم بی آن که هفته ای را مگر در شرایطی خاص تعطیل کنیم. آنچه تا کنون ارایه شده نه آن چیزی بوده که شایسته دیدگان خوانندگان ارجمندمان باشد و نه آن چیزی بوده که ما در نظر داشتیم رخ دهد. آنچه در این نزدیک به دویست شماره خوانده اید بضاعت ما بوده است که بر اساس آن چه شدنی بوده، گردآورده و ارایه کرده ایم. بارها تا آستانه تک زبانه کردن نشریه و یا بیشتر کردن فاصله انتشار رفتیم و بازگشتیم. این رفتن و بازگشتن با حذف بسیاری از هزینه ها، برنامه ها و کارهایی که برای توسعه نشریه در نظر داشتیم رخ داد.

آخرین چهارشنبه سال

آخرین چهارشنبه سال یادآور حس نوستالوژی که بخش اعظم آن مربوط به میراث گذشته است. میراثی که قرن‏ها توسط بزرگان و اجدادمان به واسطه روایت شفاهی حفظ شده و بخشی از باور فرهنگی اقوام یا گروهی از مردم را تشکیل می‏دهند. وقتی خاطرات گذشته را مرور می‏کنم، همیشه آخرین چهارشنبه سال به عنوان روزی پاک و مقدس در ذهنم نقش بسته است. قطعاً بیان آیین‏ها و باورهای فرهنگی که نمادی از طرز بینش اقوام و گروه‏های خاص است می‏تواند به ثبت و بررسی جنبه‏های مختلف آن کمک کند.

سخنی دربارة تاریخ از پایین به بالا (2)

هفته گذشته بخش نخست این مقاله را خواندیم. اینک بخش و پایانی را مرور می کنیم: فرض کنید می‌خواهیم راه‌های دیگری برای کشف تغییر نگرش مردم به مذهب سنتی پیدا کنیم، و تصمیم داریم از موضوع دفن به غسل تعمید بپردازیم. در کشورهای کاتولیک‌مذهب، غالباً نام کوچک افراد را از نام قدیسین می‌گیرند. در واقع، این رسم از زمان جنبش کاتولیکی ضد اصلاحگری تا به امروز شدیداً تداوم داشته است، به طوری که از این شاخص می‌توان اطلاعات گوناگونی دربارة مسیحی کردن یا از نو مسیحی کردن توده‌ها در دوران اصلاحگری و ضد اصلاحگری به دست ‌آورد. اما در همین قرن نوزدهم، شاهد رواج نام‌های کاملاً غیر دینی و گاهی عمداً غیر مسیحی یا حتی ضد مسیحی در کشورها هستیم.

سخنی دربارة تاریخ از پایین به بالا(1)

مطلب پیش روی شما در اصل مقاله‌ای است که در تمجید از دوست، همراه و همکارم، مرحوم «جرج روده»(2) برای درج در تجلیل‌نامه(3) او در سال 1985 نوشتم که در صفحة 13 تا 28 کتاب «تاریخ از پایین: تحقیقی پیرامون اعتراضات مردمی و ایدئولوژی مردمی»(4) به کوشش فردریک کرانتس(5) و توسط دانشگاه آکسفورد به چاپ رسیده است. البته متن مذکور را نخستین بار در قالب سخنرانی در دانشگاه کانکوردیای شهر مونترال کانادا، که محل تدریس «روده» بود، ایراد کردم.

«ما همه مورخیم» (3)

این قضیه برای ما مورخان حرفه‌ای چگونه است؟ ما با آقای همگانی چه کنیم؟ او با ما چه کند؟ اصلاً قضیه از این هم جدی‌تر است، چون ما هر کدام یک آقای همگانی هستیم. محدودیت‌های زمانی و مکانی شامل حال ما هم می‌شود؛ و مثل همة اسمیت‌ها و براون‌های دنیا الگوی کردارها و گفتارهای یادآوری‌شدة گذشته برای ما نیز به اقتضای شرایط و اهداف بافته خواهد شد.

مرد خاطره‏‌گو

حمید قزوینی

دکتر سید محمد صادق سلطانی طباطبایی بروجردی که همه او را با نام «صادق طباطبایی» می‌شناختند. روز دوم اسفند ماه جاری پس از یک دوره مقاومت ستودنی در برابر بیماری سرطان، دار فانی را وداع گفت و به دیدار معبود شتافت. برای کسانی که در حوزه تاریخ شفاهی فعالیت دارند، صادق طباطبایی همواره سوژه‏ای ارزشمند بود. چرا که درباره بسیاری از موضوعات مرتبط با انقلاب اسلامی، خاطرات فراوانی برای گفتن داشت.

«ما همه مورخیم» (2)

تا بدینجا کوشیدم ابتدا با معرفی خاطره به عنوان گفتارها و کردارهای گذشته، و سپس با ترسیم عینی و تصویرپذیر ضرورت وجود گفتارها و کردارهای گذشته برای تحقق ساده‌ترین اَعمال روزمرة زندگی‌مان، تاریخ را به کوچک‌ترین مقادیرش ساده کنم. اکنون می‌خواهم مفاهیم عمومی‌تر فعالیت‌های آقای همگانی را بیان نمایم. او در ساحت امور زندگی روزمره‌اش اقدام به پرداخت صورتحساب زغال‌سنگ کرده است؛

«ما همه مورخیم» (1)

روزی روزگاری، خیلی‌ قدیم‌ها ساده کردن یک کسر متعارفی به کوچک‌ترین مقدارهایش را یاد گرفتم. البته مطمئن نیستم که امروز از عهدة آن عملیات ریاضی بربیایم؛ اما رشته‌ای که در اوایل تحصیلاتم می‌خواندم فایده‌های زیادی داشت، چون به من یاد داد برای فهمیدن ذات و سرشت هر چیزی باید پوستة ظاهری‌اش را کنار بزنم-یعنی همان کاری که در ریاضیات یاد گرفته بودم. اکنون با کسب اجازه از محضر شما و همچنین پوزش، مایلم همان عملیات را روی موضوع تاریخ پیاده کنم.

خاطرات مشترک ‏از زمستان 57

در آستانه سی و ششمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی هستیم، هر آنچه در‏اند‏یشه و خاطره جمعی ثبت شده پیروزی و غلبه بر حکومت شاهنشاهی است. این پیروزی به مثابه یک رویداد مهم در ذهن و حافظه نسل قبل از انقلاب نقش بسته است. تقریباً اکثر مردم خاطراتی از زمستان سال 1357 دارند. گاهی این خاطرات خیلی کلی و در مواردی از زاویه دید افراد متفاوت است. قطعاً انقلاب اسلامی مردم ایران مبتنی بر یک حرکت جمعی بود که در رأس آن هدایت و رهبری امام(ره) نقش مؤثری داشت. انقلاب 57 ثمره یک نوع وحدت و همدلی همگانی بود. زیرا همه یک صدا در مسیری مشترک در حرکت بودند.