یادی از 17 دی سال 1356، قیام انقلابی زنان مشهد علیه حکومت پهلوی

هفدهم دی‌ماه 1356 در تاریخ انقلاب اسلامی برای شهر مشهد فصلی جدید محسوب می‌شود؛ زیرا در این روز تعدادی از زنان مسلمان مشهد برای نخستین‌بار علیه حکومت پهلوی دست به اعتراض زدند. حضور زنان در این اجتماع سیاسی نوعی اعتراض به تشکیلات حکومت پهلوی و درخواست آزادی زنان دربند بود. هرچند به‌خاطر مسائل امنیتی و کنترل مطبوعات، این موضوع در مطبوعات چندان بازتاب نیافت، اما حضور زنان در این راهپیمایی سرآغازی برای مبارزات مردم شهر مشهد قلمداد می‌شود.

تاریخ شفاهی و تاریخ طبقة کارگر: اتحادی ثمربخش (۴)

در سه هفته گذشته بخش نخست، دوم و سوم این مقاله تقدیمتان شد. اینک بخش چهارم یا آخر را پیش روی دارید: دیدگاه دوروتی اسمیت، نظریه‌پرداز فمینیست، در رویة عملی تاریخ شفاهی از نوعی که در بالا ذکر آن رفت، منعکس شده است. به عقیدة او مبدأ استفسار ما باید «منظر»(2) مصاحبه‌شونده باشد، اما نه به این علت که صدای او دیدگاه بی‌واسطه، برتر، و ذاتمندی(3) ارائه می‌دهد، بلکه چون ما باید دربارة بافت اجتماعی و مادی تجربیات روزمره، گذشته و اکنون او خصوصاً روابط اجتماعی، کار و اندیشه و احساسش نسبت به زندگی بیندیشیم.

مکالمه تلفنی محمدرضا شاه با علی امینی

فایل صوتی که در اینجا ملاحظه می فرمائید مربوط به شنود ساواک از خانه دکترعلی امینی نخست وزیر زمان شاه است. این مکالمه تاریخی در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی درپنجم دی ماه 1357 انجام شده است. شاه در ابتدای سخنان خود به سخنرانی کریم سنجابی دربیمارستان پهلوی( امام خمینی کنونی) اشاره دارد.

جایگاه مکتب مشهد: حاشیه ای بر مصاحبه استاد لطفی

نیروهای مذهبی در معادلات سیاسی تاریخ معاصر ایران نقش تعیین‏کننده‏ای ‏‏ایفا کرده‏اند‏‏. شاید به ندرت تغییر و تحولی را در عرصه مبارزات و جنبش‏ها‏‏ی سیاسی معاصر بتوان سراغ گرفت که از حضور و نقش‏آفرینی ‏‏این نیروها بی‏بهره باشد. انقلاب مشروطه که با حمایت مرجعیت تشیع در نجف و علمای پیشگام و رهبری‏کننده در تهران و شهرستانها هدایت می‏شد، سرآغاز تکوین حضور جدی مرجعیت و نیروهای مذهبی در عرصه سیاست و اجتماع است‏‏.

تاریخ شفاهی و ارزش روزافزون آن

مهمترین فایده تاریخ شفاهی دست‌یابی مورخ به اطلاعات دست اول است. ناقل خاطره یک شاهد بی‌واسطه است؛ کتاب، روزنامه و گزارش‌نویس انتقال دهنده آگاهی‌ها نیستند. تاریخ‌نگاری به شیوه تاریخ شفاهی، قالبی نو در حفظ وقایع و رویدادها به شمار می‌رود.

تاریخ شفاهی و تاریخ طبقة کارگر: اتحادی ثمربخش (3)

در دو هفته گذشته بخش نخست و دوم این مقاله تقدیمتان شد. اینک بخش سوم را پیش روی دارید: تغییرات مذکور در بستر و زمینة تحولات سیاسی و علمی بین‌المللی اتفاق می‌افتاد. اندیشه‌ها و مفاهیم تامسون در باب تجربه، تأکید بر عاملیت آگاهانة کارگران، و علاقه به ایدئولوژی عموماً در تاریخ کارگران چندان برجسته نبودند زیرا ماتریالیسم تاریخی با انتقاد مواجه شده بود و تفکر چپ در سراسر دنیا رو به افول و فروپاشی می‌گذاشتت.

تاریخ شفاهی و تاریخ طبقة کارگر: اتحادی ثمربخش (۲)

هفته گذشته بخش نخست این مقاله تقدیمتان شد. اینک بخش دوم را پیش روی دارید: تجلیِ پیوندِ تاریخ طبقة کارگر و فعالیت‌‌های سیاسی با مصاحبه‌‌های شفاهی را می‌شد در مجموعه‌‌های تأثیرگذار و محبوبی مانند «دوران مشقت» نوشتة استادز ترکل یا «مردم کوچه و بازار» نوشتة آلیس لیند، در پروژه‌های اجتماعی بازیابانه-که گاهی با وجود تعطیلی مراکز شغلی اجرا می‌شدند- و همچنین در تکاپوی فعالانی که گردآوری تاریخ شفاهی را به اهداف تغییر اجتماعی گره می‌زدند، مشاهده کرد. پروژه‌های تاریخ شفاهی در آمریکا با حرکت‌های حقوق مدنی تلاقی می‌کرد،

نگاهی به جنبش دانشجویی مشهد(بخش 2 و پایانی)

در شماره قبل بخش نخست از خاطرات نقی لطفی مدرس بازنشسته دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد را مرور کردیم. اینک بخش دوم و پایانی این خطرات را پیش روی داریم: یکی از این بحث‏هایی که شریعتی دارد می‏گفت در فرانسه چطور انقلاب شد؟ و ما هم اگر بخواهیم تغییراتی را ایجاد کنیم باید این گونه عمل کنیم؛ به نظر دکتر در آن زمان قبل از این که رنسانس شود. بعد از شکست مصدق، او تا مدتی مقالاتی را در روزنامه داشت که بعد بسته شد. که در یکی در مورد حکومت مشروطه و در یکی راجع به انقلاب فرانسه صحبت می‏کند.

بنیان‌های تاریخ فرهنگی در چالش با فلسفه‌ی تاریخ

محمدعلی مرادی هگل در درس‌گفتارهای خود مسئله‌ی قانونمندی تاریخ را طرح می‌کند که تاریخ جهان تاریخ پیشرفت آگاهی برای آزادی است، پیشرفتی که ضرورت‌های خود را می‌شناسد و در جهت آزادی حرکت می‌کند و ازاین‌رو هیچ آزادی واقعی بدون آگاهی ممکن نیست، همچنان‌که ماهیت انسان آزادی است و ضرورت بی‌کران از طریق خودآگاهی است که می‌تواند عبور کند و آزادی را تحقق دهد و این خودآگاهی گونه‌ای علم است، علمی که از سنخ واقعیت است.

تاریخ شفاهی و تاریخ طبقة کارگر: اتحادی ثمربخش (۱)

تاریخ شفاهی و تاریخ کارگران از دهه 1960 تا به امروز، البته اگر قبل از آن دهه را نادیده بگیریم، مانند دوقلوی بازیگوشی بوده‌اند که گاهی زبان به تعریف یکدیگر گشوده و همپوشانی داشته‌اند، و گاهی نیز به هم تاخته و چالش کرده‌اند. مورخان حرفه‌ای و آماتور در سراسر دنیا هیچ‌گاه خط مقدمِ تلاش برای بهبود و تفسیر تواریخ شفاهی افراد و جوامعِ برخاسته از قشر کارگر و صیانت از روایت‌های آنان را ترک نکرده‌اند.