تاریخ شفاهی در جنوب شرق آسیا -21

روش‌ها و مشکلات مصاحبه با نخبگان سیاسی و تجاری سنگاپور

نخبگان سیاسی و حرفه‌های موردنظر ما غالباً از اشخاص پرمشغله هستند؛ این غیرممکن است که برنامه مصاحبه آنان را انعطاف‌ناپذیر حفظ کرد. بنابراین به تأخیرانداختن و حذف قرار ملاقات مصاحبه با یک یادداشت کوتاه خیلی عمومی است.

و گاهی با یک یادداشت کوتاه مصاحبه‌کننده‌ها برای اجرای مصاحبه فراخوانده می‌شوند بنابراین آنها باید همیشه و هر وقت از حیث جسمی [روحی] گوش بزنگ و آماده اجرای مصاحبه باشند.

برای این که از دست رفتن یک فرصت مصاحبه ممکن است معنی‌اش این باشد که برای فرصت بعدی چند ماه یا حتی باید سالها انتظار کشید.

علاوه بر بدست‌آوردن وقت، انحراف از موضوع از دیگر مشکلات مصاحبه است. و این که چطور مصاحبه را با ظرافت پرسش ـ مدبّرانه و بدون رنجش خاطر ایشان به جای خود برگردانیم، موضوع حساّسی است و اگر غیر از این ترتیب اتخاذ شود می‌تواند مصاحبه را بی‌مقدمه فیصله دهد.

در مصاحبه با نخبگان اتخاذ رهیافت آزادمنشانه به آنان اجازه می‌دهد با خاطرجمعی و اعتمادبنفس‌گریزی بزنند، کنایه از این که پیروز شده‌اند.

گاهی اوقات این انحراف از بحث ممکن است فضای به کلی جدیدی از موضوع را مطرح کند که خود می‌تواند قبل از برگشتن و برافراشتن سئوال (سابق) بیشتر پی‌گیری شود.

مصاحبه‌شوندگان نخبه چه بسا که نقش و سهم خودشان را در وقایع سیاسی یا گروه‌های سیاسی را بزرگنمایی و تحریف کنند. از این رو یک شناخت خالص از موضوع مربوط به واقعه و اکثر نقش‌آفرینان ضروری است.

باید به بزرگنمایی و قلب واقعیت در نقش‌ها یا تفاوت‌داشتن واقعیات،‌ که از ترفند سنجیده و تحریف واقعیت است توجه کرد.

مصاحبه‌کننده‌های تاریخ شفاهی، ذهنی هستند و چنان که مصاحبه‌شونده با تجدیدنظر در خاطره وقایع، بوسیله نفوذ نقطه‌نظر شخصی‌اش در چشم‌انداز تاریخ آن را برملا کند که آیا زمینه این چشم‌انداز، مصاحبه‌کننده را در موقعیت بهتری از جستجو و انگیزش و دلیل‌تراشی و بزرگنمایی و تحریف بعلاوه ترفند سنجیده و قلب واقعیت قرار می‌دهد؟

مستخدمان داخلی و فعالان کمونیست، بویژه مستعّد موضع داشتن در پاسخ هستند و این امر مبهم و طفره‌آمیز است. در چنین مواردی محتوای پرسش مصاحبه‌کننده می‌تواند بر تسلط‌اش دلالت کند.

نتیجه‌گیری

در اجرای این پروژه، مرکز تاریخ شفاهی سنگاپور، برای اطمینان خاطر از استحکام مصاحبه‌ها و کیفیت بازده‌‌شان، اغلب اوقات عهده‌دار ساختاری خوب در روش مصاحبه بوده است.

از آن‌جا که اجرای مصاحبه نه بوسیله یک شخص که برعهده تیمی تمام وقت و پاره وقت بود، حفظ نظم و ترتیب گفت‌و‌گو برای مصاحبه‌کننده اهمیت فراوان داشت.

با این وصف، رویکرد مربوط به یک موضوع یا تأکید روی آمدن به سمت شیوه تاریخچه زندگی در آغاز گفت‌و‌گو، می‌توانست متفاوت باشد.بعداً اگر وقت اجازه می‌داد، می‌شد آن را حفظ کرد.

اطلاعات گردآوری شده از نخبگان سیاسی و کسب و کار به دو طرح و برنامه کمک می‌کند، نخست این که چشم‌انداز وسیعی از سنگاپور قرن بیستم، باتوجه خاص به وضع پس از جنگ، در اختیار ما قرار می‌دهد. مصاحبه‌ها در این رابطه، شاهدان عینی بی‌شماری را با ما روبرو می‌کند که برخی از آنان کم و بیش اعتبار سیاسی،‌ اقتصادی و تاریخی دارند.

درست در همین زمان، ادراکات، احساسات و تأثرات مصاحبه‌شوندگان را نسبت به این وقایع تاریخی بعلاوه به جهت اوضاع و احوال شخصی و نقطه‌نظر ریز و جزیی‌شان که در امور فردی به ما ارائه می‌دهند، ملاحظه می‌کنیم.

بهرحال در بررسی مصاحبه یک نخبه در سنگاپور باید به خاطر داشت که زندگینامه خود نوشت و خاطرات شخصی، جزو مکمل فرهنگ سنگاپور نیست. بهردلیل که باشد، شخصی یا سیاسی باصطلاح «عموم مردم ترجیح نمی‌دهند شستنی‌های مربوط به رختخوابشان را اطو کنند.»

کسانی گرایش به محترم‌شمردن تعریف خاطرات یا شرح حال، نسبت به روایت‌های واقعی و مسایل روزانه که تجزیه و تحلیل می‌شوند، دارند. پیامد این قید و محذوریت کمبود مطالب مربوط به برخی از اکثریت نقش‌آفرینان در نمایش گذشته سنگاپور است.

مستخدمان دولت، نخبگان سیاسی و کسب و کار، در نیمه آخر قرن بیستم بی‌شک نقش مهمی برعهده داشتند اما آنقدر هست که آنان مسایل پشت پرده را نه شنیده‌اند و نه مورداعتنا قرار داده‌اند.

تاریخ پس از جنگ، گذشته اخیر سنگاپور است. بعضی وقایع این دوره هنوز در خاطره مردم تازه است. اما حساسیت نسبت به اطلاعات چندان کاهش نیافته است، برای این که برخی از ژست‌های عمده هنوز زنده است. هم از این رو در بعضی از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی، خصوصاً بخش مربوط به نخبگان سیاسی، مصاحبه‌شوندگان نسبت به دوره کنونی، بسته برخورد می‌کنند. در نتیجه روایات تاریخ شفاهی را که ممکن است بعضاً پاسخ پرسش‌های مهم (و از گره‌های کور آرشیوی) گذشته اخیر باشند، ناگفته می‌گذارند. وقتی آنها، در دسترس اندیشمندان آینده باشند مورخین باید بنویسند که کدام یک از منابع مستند، مبنای نوشته واقع شده‌اند.

دروغ‌هایی به استناد مجموعه تاریخ شفاهی وجود دارند، بخاطر این که کسانی خاطرات یا زندگینامه خود نوشت‌شان را مکتوب نکرده‌اند؛ ما باید در آینده قادر باشیم نقش آنان را در خلال گذشته بوسیله نوار ضبط مصاحبه، بیان کنیم.

در برخی موارد ممکن است تنها سابقه‌ای که در اختیار ماست همین سابقه تاریخ شفاهی باشد.

نوشته: لیم. هو. سنگ ـ ترجمه: مهدی فهیمی

روزنامه اطلاعات، یکشنبه 2 اسفند 1388 - شماره24692
 
تعداد بازدید: 4191