تاریخ شفاهی در جنوب شرق آسیا -22

پژوهش میدانی در سنگاپور

این مقاله از برخی مسائل مربوط به روش‌شناسی تحقیق میدانی و چگونگی حشر و نشر فرهنگی در سنگاپور گفت‌وگو می‌کند. و بر پایه یک سال تحقیق میدانی انسان‌شناسی به عنوان رساله دکتری در اجتماع چند قومی خانه‌های سازمان [دولتی‌ساز] Marin Parade در اگوست 1988 تا سپتامبر 1989 انجام شده است. این بحث ضرورتاً دربرگیرنده مبلغ قابل توجه‌ای تجربه شخصی در تحقیق میدانی است، چندان که بتوان بواسطه این تجربیات به فهم مسأله حشر و نشر فرهنگی و ارزش پژوهش آن در متن پی برد.

مقدم بر این گفت‌وگوی مهم، بایسته است که نخست خلاصه‌ای از طرح کلی مطالعه و شرایطی که پژوهش میدانی در آن صورت گرفته و همچنین شرح و بسط مختصری از طبیعت تحقیق میدانی در انسان‌شناسی ارائه شود.

در نظر داشته باشیم که تعداد زیادی از انسان‌شناسان و مورخان شفاهی در بخش‌هایی از موقعیت و کیفیت پژوهش میدانی سهیم هستند. این مقاله امیدوار است بتواند در جهت توسعه توأم با فهم روش‌شناسی گام بردارد.

مسأله مطالعه

مطالعه ما در مدیریت روابط قومیتی و ارتباطات قومی در سطح محلی ـ مجتمع‌ مسکونی ـ و در سطح گسترد‌ه‌تر، یک دولت ملی است.

اما این اجتماع محلی چند قومی و در واقع خانه‌های سازمانی که ادغام کردن اهالی آن با قومیت مختلف، بوسیله مشارکت‌شان در زندگی شبانه‌روزی،‌ با هدف صریح ارتقاء سیاسی ایده‌آل مبتنی بر هویت چندنژادی مورد توجه و تأکید بوده، علیرغم کاراکتر چندقومی زندگی در جامعه سنگاپور، از این حیث، مورد مطالعه وسیع قرار نگرفته است.

در حقیقت و در مقیاس بزرگتر، خانه‌های سازمانی چندقومی در شهرها نزدیک به 90درصد کل جمعیت را در خود جای داده، چنان که بررسی مکان و موقعیت Marine Parade از حیث تاریخی به نحو بی‌سابقه‌ای نشان می‌دهد، که این خانه‌ها برای همین منظور دقیقاً احداث شده‌اند.

مطــالعه مــا به وارســی اجتــماع محــلی چندقومی، به صطلاح مفصل‌بندی نژادی و بین‌ نژادی و توجه به این که اختلافات قومی چگونه بوسیله دولت و ساکنان مدیریت می‌شود می‌پردازد.

از طرفی تأکید روی این پروسه، متضمن ابعاد مختلف جامعه است: شکل‌‌گیری و تکوین امر، زندگی روزمره، موقعیت‌هــای خاص، فعالیت‌های سازمان‌یافته، احساسات و مــراودات شخصی. با وجود چنین مطالعه‌ای در سطح کــوچک، پروسه‌ای ظریف و در عین حال پیچیده، ‌در بنای بی‌وقفة اجتماع قابلیت اجرا پیدا می‌کند و بسا که در جامعه‌ای بزرگتر تأثیرگذاریشان قابل فهم باشد.

شرایط تحقیق

شرایط اجتماعی که مستقیماً بر محیط این پژوهش میدانی مؤثراند در دو سطح عبارتند از: اجتماع چند قومی خانه‌های سازمانی و جامعه گسترده سنگاپور. بوسیله تحقیق در مکان و موقعیت فهم بهتری از اوضاع و احوال محلی حاصل می‌شود Marine Parade نوعی از جامعه‌ مسکونی در سنگاپور است، که توسط حکومت تحت برنامه توسعه پانسیونی کردن (HDB) طراحی، اجرا و مدیریت شده است.

بالغ بر 8000 خانواده در آپارتمان های اجاره‌ای (دو یا سه خوابه) و خریداری شده (سه، چهار و پنج خوابه) در بلوک‌های ده، شانزده و بیست و چهار طبقه، که به صورت مختلف طراحی شده، زندگی می‌کنند.

تسهیلات در محل و مراکز شهرستان در سطح قابل توجه‌ای خودکفاست اما مثل سایر جاها، منابع معیشت ساکنان در حد گسترده، خارج از دولت شهر، تدارک دیده شده است.

برخی از اولین ساکنان Marine Parade بین سال های 1976 و 1973 در این محل دوباره اقامت گزیدند. این انتــخاب البته معقول و عامه‌پسند بود. برای این که این امکان در مــجاورت خانه‌های قبلی‌شان بود.

اغلب ممکن است محل‌های استقرار قومی مورد توجه قرار گیرد یا روی جمعیت بزرگ و از لحاظ نژادی محرز تمرکز بشود.

مشخصة جمعیت اولیة ساکنان در کل این بود که ترکیب‌بندی چندقومی داشتند؛ و این وضع ادامه پیدا کرد،‌ البته نه با ثابت ماندن ساکنان اخیر داخل و خارج شهرک.

هنگام تحقیق، 70 درصد جمعیت چینی، 20 درصد مالایی، 10 درصد اروپایی ـ آسیایی،‌ هندیان و سایر اقلیت‌های قومی بودند.

در برابر این سابقه تاریخی و جمعیت مرکب و درهم، جماعت چند قومی Marine Parade را بواسطه سهم‌شان در سکونت، زندگی روزانه مبتنی بر دوستی، همسایگی، همنشینی و هم‌محلی‌شان، چهارچوب فرض خود گرفتیم.

به ایــن ترتیب،‌اصطلاح قومی و بین قومی و ارتباطاتی که مضمون و معنی کاراکتر مکان ـ محل در اختیار ما قرار می‌دهد، بیش از 50 سال است که وجود دارد، و این جایگاه مناسب و مهمی در پژوهش میدانی ایجاد می‌کند.

و در سطح ملی،‌ این شخصیت ـ کاراکتر چندقومی، مأخوذ از جمعیت سنگارپور و متشکل از 76 درصد چینی، 15درصد مالایی و 4/6 درصد هندی و اقلیت‌های مختلف مثل اروپا ـ آسیایی، عرب‌ها،‌ ژاپنی‌ها و اروپایی‌ها با 3/2 درصد (در ارقام 1987) است و یا آنچه که عموماً به C.M.I.O (چینی، مالایی، هندی و سایرین) برمی‌گردد.

مطابق پروسه‌های تجارت‌ جهانی، مهاجرت، اسکان، سیاست استعماری و آنچه به ریشه مراودات اجتماعی در تاریخ گذشته و اوضاع و احوال کنونی برمی‌گردد، در بیــن سایر پــدیده‌ها، وابستگی قومی و هویتی جوامع، خصــیصة مهـم و تغییرناپذیر زندگی اجتماعی در سنگاپور بوده است.

ساختمان‌سازی کشور در شرایط پس از استعماری، چشم‌انداز مربوط به قومیت از لحاظ سیاسی، در قالب ساختمان‌سازی به صورت بلوک‌های متنوع‌ هماهنگ، برپایه C.M.I.O، چند فرقه‌گرایانه بوده است و این چند نژادگرایی C.M.I.O از یک طـــرف به عنوان نتیجه، تـــجربه‌ای را در پی داشته و از طرف دیگر وضع اجتماعی همسنگ (و برابری) را برای هر رده از قوم به همراه آورده است.

اما به عبارت دیگر از حیث خصوصیت ملی، هریک از اقوام را در عقیده خود غیرقابل انعطاف و جزمی بار آورده است. از این گذشته از سال 1987 با رشد ملی، باب گفت‌وگو در باب قومیت و روابط نژادی در سنگاپور باز شده است.

این پویایی اجتماعی در بخش بزرگی از تندی سیاست‌ها و عملکرد و اعلامیه‌ رسمی و با صلابت ایشان از حیث تأثیر مستقیمی که روی زندگی اجتماعی و فردی جوامع نژادی و روابط بین جوامع می‌گذارد، قابل ردیابی است.

یک وابستگی قومی بزرگ دیگری هست که از اهمیت ژئوپولوتیکی برخوردار است؛ سنگاپور با اکثریت چینی‌های از لحاظ اقتصادی متمایز و اقلیت مالایی با مــوقعیتی تاریخی در درون مــجمع‌الجــزایر و از لحــاظ اقتصادی متفاوت این، اکــثریت مالایی و اقلیت چینــی مهاجر و متوطن مستّعد، مورد تحقیق قرار گرفته‌اند.

مدیریت مناسبات مختلف قومی سنگاپور، روی همسایگان مالزی، اندونزی و در برخی ابعاد امنیتی منطقه بازتاب دارد.مصلحت‌اندیشی در مورد موضوعاتی که از لحاظ اجتــما عی پیچیده و مربوط به قومیت و مناسبات قومی در سنگــاپور است،‌ پیامدش این بوده که آنان چنان حساسیت بالا، واقعی و خیالی را در برخورد ملاحظه کنند.

در زندگی روزمره و فعالیت بین قومی و روابطی که مستلزم مذاکرات دقیق و مدیریت مسایل هستند، هویت و ارزش‌های نژادی، دارای حساسیت بالایی هستند.

حساسیت‌های سیاسی ـ قومی به همان معنی که در مباحثات همگانی رایج است بوسیله کارگزاران دولت، نخبگان سیاسی و رهبران اجتماعی کنترل می‌شود. اظهارنظرها در پژوهش میدانی من مقارن شده با دورة رشد مباحث عمومی بین اقوام و مناسبات قومی و به نحوی که مطرح شد از این لحاظ مورد تصدیق قرار گرفته است.

در دوره‌ای که حرف زدن در کافی‌شاپ و چث محرمانه رواج یافت، شناخت نسبتاً کمی دربارة پاسخ مســتند اشــخاص معمولی و عکس‌العمل و تجربه دیدگا ه های آنان وجود داشت.

حساسیت بالقوه فراوان در یک ناحیه برای تحقیق ناگزیر از روی آوردن به جایگزینی آن با ناحیه دیگر (و در نهایت از لحاظ انسانشناسی) گردید.

مطالعات اغلب روی طبقات قومی بطور جداگانه تأکید می‌کــنند و یا در بهترین ترتیب مبنای گسترش آنها را مقایسه و ترجیحاً رویــارویی گــروهها در پروسه کنش متقابل و مناسبـــات بیــن گروهها را ارزیابی می‌کنند.

برای نمونه، بیشتر مطالعات روی مسأله اسکان و سازگاری گروه های قومی مجزا که به لحاظ تجانس قومی در خانه‌های سازمانی همگانی شهرکها بطور نامتجانس سکونت‌ داده شده‌اند، می‌ایستند، در حالی که در زمان تحقیق برخی موضوعات چون مسأله تبعیض نژادی، آنان عملاً و بطورکلی غایب بودند.

پژوهش میدانی از حیث انسانشناسی

برای انسان‌شناس، شیوه پل زدن روی شکاف بین مباحث نظری مرجع نزد نخبگان سیاسی از یک طرف و تجربیات اشخاص از سوی دیگر، به علاوه فهم مورد اخیر در شرایط خودش، از هر جهت دقیقاً همان تحقیق در حوزه انسان‌شناسی، پیرامون مردم و فرهنگ‌ها و در نتیجه نوعی پژوهش میدانی متمایز است.

دامنه انسان‌نشناسی به طور گسترده، متضمن مطالعه فرهنگی و ارتباطات روزانه و تجربیات پرماجرای اشخاص و گروه های معمولی و ذهنیت مربوط به موضوع آنهااست که ارزش‌ها و شرح و تفسیر تحت سلطه خود را مرکز توجه آن قرار می‌دهند.

روابط دوستانه نزدیک، مشروط بر این که ممتد و متمرکز باشد، در پژوهش میدانی به ما کمک می‌کند تا با فهم باریک روابط جزیی که بیرون از بررسی گسترده مکرراً از دست می‌روند و نشان دادن جزئیات، بصیرت فرهنگی و تاریخی را که به نحو دیگری دست یافتنی نیستند، غنی و عمیق کنیم.

این چنین عملی، مشاهده جزیی ساختمان فرهنگ بوسیله مردم را،‌ که اغلب پوشیده‌ترین احساسات در برخی موضوعات پیچیده و مشکل را در تصرف خود دارد، امکان‌پذیر می‌کند.

نوشته: تای. آهینگ ـ ترجمه: مهدی فهیمی

روزنامه اطلاعات، سه شنبه 4 اسفند 1388 - شماره24694
 
تعداد بازدید: 4074