تاریخ شفاهی جنوب شرق‌آسیا ـ 33

گفت‌وگو با نخبگان تایلند

تاریخچه زندگی و مصاحبه شفاهی

از سال 1938 تاکنون، من چند پژوهش در تاریخچه زندگی نخبگان سیاسی تایلند ـ اشخاصی که در ربع قرن گذشته، جایگاه مهمی در رهبری سیاسی داشته‌اندـ را مدیریت کرده‌ام. اشخاص مورد تحقیق من در بحث مربوط به تاریخچه زندگی، تصادفی انتخاب نشدند و از نقطه نظر آماری آنان نمونه گروه بزرگی از سیاستمداران تایلند بودند. آنان بی‌نظیر بودند اما اکنون خصلت فردی نخبه سیاسی الزاماً منحصر بفرد بودن نیست، بلکه ترجیحاً برتری اجتماعی است. اشخاص نخبه در واقع نماینده سیاسی دولت و ملت هستند و مردم نیز آنان را به همین عنوان می‌شناسند.

کار مصاحبه و ارتباط گرفتن با این افراد البته چندان آسان نبود. تقریباً بدون استثناء در جلسات نخستین و مقدماتی ما نیازمند میانجگری شخص ثالث بودیم. طبعاً برخی از افراد خبررسان (راوی) ما به انگیزه اصلی پژوهشگر بسیار بدبین بودند و در نتیجه برای همکاری جواب رد می‌دادند، هرچند اغلب‌شان پس از آنکه ما با آنان وارد گفت‌وگو شدیم، خوشبختانه از خود روحیه خوبی نشان دادند. آنان نسبت به تقاضای فرصت مصاحبه، درنهایت با ما دوستانه گرم و مشتاق برخورد کردند.

حقیقت این است که نخبگان پس از آن که از کار سیاسی بازنشسته شدند، ممکن است ‌آنان را بیشتر نسبت به شیوه زندگی‌شان، همچنین عملکرد و تجربیات گذشته‌شان، فاقد احساس، شور و هیجان و یا بیشتر دارای عکس‌العمل دو سویه و دو دل بیابی. تعدادی از افراد نخبه، خصوصاً کسانی که گویی دفعتاً وارد کار سیاسی شده و تا آخرین لحظه و نفس سر از پا نشناخته بودند، به نظر می‌رسید با وجود خستگی و کوفتگی در پاسخ همه‌جانبه به پرسش‌ها از شناخت ما نسبت به خودشان و توجه‌ای که ابراز می‌داشتیم، لذت می‌بردند.

من شخصاً با وجود این که یک فضول و مزاحم حرفه‌ای بودم، هرگز نمی‌توانستم توضیح بدهم، چرا آنان با این مزاحمت مخالفتی ندارند. شاید خودبینی و چاپلوسی یک نفر (مثل ما) موجب تمایل ایشان باشد و البته شاید این یک شانس برای بازتاب دادن شکست یا موفقیت آنان به حساب می‌آمد؛ یعنی موجه جلوه دادن زندگی حرفه‌ای‌شان، بیان‌آرمان‌های درونی و نیز سر خوردگی‌هایشان حتی برای خودشان بعلاوه برای تاریخ با این همه انسان‌شناس همواره یک شنونده دقیق و دلسوز است.

موضوع و مضامین زندگی، با وجود مشکلات بعضاً تکان‌دهنده، همچنان جذاب و برانگیزنده هستند. آنها هنوز شایسته تحقیق جدی‌اند. نه چندان به‌واسطه اینکه آنان بی‌نظیر و پرآوازه هستند، بلکه بیشتر بخاطر این که به عنوان بخشی از امور جامعه تایلند، الگوهای مناسب، ایده‌آل و واقعی برای نسل سیاستمداران بلند همت جوان‌تر، در فکر کردن و رفتار هستند و از سر گرفته شدن‌شان، تأثیر گذارند.رهبری و ریاست قطعاً فرایندی متحرک و پویاست و البته اغلب ناپایدار، چنان که برخی اشخاص برای یک دوره طولانی در قدرت باقی می‌مانند درحالی که سایرین صرفاً گذری در تاریخ دارند. همان‌طور که فرصت تاریخی تغییر می‌کند، موقعیت اجتماعی افراد خاص نیز نسبت به سایرین تغییر و ترقی می‌کند. تحقیق روی این اشخاص به مثابه ارزیابی آخرین تغییرات در سیاست و ارزش‌های فرهنگی قابل درک اجتماعی است که در اختیار ما قرار می‌گیرد.اغلب خبررسانان ـ راویان حقیقتاً در جایگاه خود بی‌بدیل بودند. آنان کسانی هستند که از همان هنگام شروع کار، نگرش قالبی را به مبارزه طلبیدند. ما در ابتدای امر پرسش‌های مربوط به امور شخصی و پیشینه اجتماعی و ‌آنچه که دربردارنده سیاست آنان بود را،

تنظیم کردیم.من می‌خواستم تا آنجا که ممکن است راجع به قدرت استنباط‌شان و نقشی که در فصاحت بیان تجربه سیاسی‌شان بازی می‌کند، هرچه بیشتر بیاموزم. برای تحقق بخشیدن به این منظور من به تأمل ایام گذشته و تداعی معانی آزاد اندیشیدن در خط سیر مصاحبه با راویان که روحیه همکاری بالایی داشتند امید بستم. آنان سعی می‌کردند به سئوالات پاسخ و گزارش جزئی از سرگذشت شخصی‌شان بدهند. به این ترتیب بود که می‌شد به خود در بیرون کشیدن اطلاعات موثق بیشتر از مصاحبه، جرأت داد.

آنان بی‌میل نبودند که مقدار زیادی از اخبار محرمانه و حساس مربوط به موفقیت‌هایی که در مقاطع گوناگون زندگی‌شان تجربه کرده بودند را فاش کنند. اما بهترین ترتیب در شروع تلاش برای درک و دریافت بیان ایشان، تردید روا داشتن در سرگذشت آنان نبود، بلکه انعطاف‌پذیری کامل و توجه حاکی از حق‌شناسی نسبت به آنها بود.

اغلب راویان ما البته احساس خوبی نسبت به مصاحبه کننده برای ایجاد انگیزه در وی و متانت او در برخوردی فاضلانه با قضایا داشتند. در چنین شرایطی لابد چشم‌انداز تاریخچه زندگی آنان باید درنظر داشته باشد که چهره زنده‌ای از خود را برای خواننده به ‌نمایش بگذارد و خود را به او بفهماند. اما مگر خبررسان ما چه تأثیری از خود می‌خواهد بر جای بگذارد؟ بیشتر آنان سعی می‌کردند از خودشان تصویر یک شخص حساس، گرم و با محبت را ارائه کنند. آنان به طور مکرر چون متعارف مردم حرف خودشان را می‌زنند؛ مردمی که زندگی می‌کنند و انرژی و توان‌شان را با ضرورت‌های روزانه حرفه سیاسی‌شان تحلیل می‌برند. از این حیث، تصویر خود را مطابق انتظار یک تایلندی معمولی به شیوه مردم حتی سیاستمداران سرشناس در زندگی روزانه‌شان، به‌طور خاص باز ‌آفرینی می‌کنند.

در صفحاتی که از پی می‌آید، جزئیاتی از تاریخچه زندگی آقای Seni pramoj، از افراد عالی‌مقام تایلند، به عنوان شخصی نمونه از جناح محافظه‌کار که بوسیله مصاحبه شفاهی گردآوری مردم‌نگارانه شده، ارائه می‌گردد. اطلاعات به دست آمده عمدتاً دائر مدار موضوع مصاحبه است. هرچند در ظاهر امر ممکن است چیز چشمگیری نباشد و گاهی حتی تکراری و خام دستانه به نظر برسد اما به‌هرحال نفس دسترسی به تاریخچه زندگی می‌تواند منجر به درک و فهم ما شود چون که پیامد بیان تجربه زندگی فراگیری فرهنگی است و ما نیازمند بازبینی موفقیت‌های گوناگون زندگی هستیم که اتفاق افتاده است و آموختن‌شان مهم است.

وقتی راوی ـ خبررسان در بیانش احساس مشکل می‌کند ما باید بررسی کنیم ببینیم احساس او در روند خاص تجربه شخصی‌اش چه سهم و نقشی دارد. وقتی او اعتقاداتش را نشان می‌دهد یا احساسش را از دون‌پایگی برملا می‌کند ما باید خارج از تأثیرات فرهنگی که این پیامد را ایجاد کرده است به تحقیق بپردازیم. با این همه، هر راوی ما یک رشته تجربه بی‌نظیر در چارچوب فرهنگ تایلند دارد که بیان و کلام او تفسیری از آن تجربیات است.

با این حال نباید از تاریخچه زندگی تلقی یک شرح حال کوجک شده بشود و نه تلاشی را جهت افزودن اطلاعات تاریخی به پرونده بشر، هرچند که آنها نوری را به آن پیشینه ساطع کنند. به بیان دقیق‌تر امر مهم، درک حس و نقش یک شخص متفاوت سیاسی تایلندی است و آنچه در او مایه بیم و امید است. بعلاوه بلندپروازی‌ها و ناکامی‌های او. امیدواریم آنچه که ما از تاریخچه زندگی می‌آموزیم درک ما را از تجربه بشر گسترش و نسبت به فرهنگ تایلندی راه گریزی را نشان بدهد.

نوشته: یاس سانتا سامبات ـ ترجمه: مهدی فهیمی

روزنامه اطلاعات، یکشنبه 29فروردین 1389- شماره 24727
 
تعداد بازدید: 4314