تحلیل اثرگذاری خاطرات دفاع مقدس بر نسل جدید: کاربرد در انتقال ارزشها
محمدمهدی بهداروند
13 بهمن 1404
مقدمه
خاطرات دفاع مقدس تنها روایتهای تاریخی نیستند؛ آنها ابزارهای فرهنگی، تربیتی و آموزشی قدرتمندیاند که میتوانند نسل جدید را با واقعیتهای جنگ، هویت ملی، و ارزشهای انسانی آشنا کنند. در عصر حاضر که دسترسی به منابع اطلاعاتی بسیار گسترده است و فرهنگ بصری و رسانهای نسل جدید شکلدهنده بخش بزرگی از ذهن و رفتار آنان است، خاطرات دفاع مقدس میتوانند پلی میان گذشته و حال ایجاد کرده و مفاهیم اخلاقی، معنوی و اجتماعی را به شکلی ملموس و زنده منتقل کنند. اثرگذاری این خاطرات بر نسل جدید چند بعد دارد: اول، انتقال ارزشهای اخلاقی، دینی و اجتماعی؛ دوم، ایجاد حس هویت ملی و تاریخی؛ سوم، پرورش مهارتهای تحلیلی، نقد و درک عمیق از جامعه و تاریخ؛ و چهارم، انگیزش به مشارکت اجتماعی و حفظ دستاوردهای فرهنگی و تاریخی.
در این یادداشت، ابتدا سازوکارهای انتقال ارزشها از طریق خاطرات دفاع مقدس بررسی میشود، سپس کارکردهای آموزشی و فرهنگی آنها تحلیل میگردد و در نهایت چالشها و راهکارهای تقویت اثرگذاری بر نسل جدید ارائه میشود.
۱. سازوکار اثرگذاری خاطرات دفاع مقدس بر نسل جدید
۱.۱. روایتهای انسانی و زندگی روزمره
یکی از مهمترین ویژگیهای خاطرات دفاع مقدس، تمرکز بر تجربههای انسانی و زندگی روزمره رزمندگان، خانوادههای شهدا و مردم مناطق جنگی است. روایتهایی از سختیهای جبهه، فداکاری، عشق به خانواده و ایمان به خدا، تصویر واقعیتری از جنگ ارائه میکنند که فراتر از اعداد و آمار عملیاتهاست و ابعاد انسانی را برجسته میکند.
نسل جدید، چه نوجوان باشد و چه دانشجو، با مطالعه چنین روایتهایی میتواند زندگی رزمندگان را به چشم یک تجربه ملموس و عینی ببیند. وقتی یک دانشآموز از داستانهای شبهای سخت جبهه، لحظات دلتنگی برای خانواده، یا امید و ایمان رزمندگان میخواند، احساس همذاتپنداری و ارتباط عاطفی با گذشته در او شکل میگیرد. این تجربه انسانی باعث میشود ارزشهایی مانند شجاعت، صبر، همبستگی و فداکاری نه تنها به صورت مفهومی، بلکه به شکل درونی در ذهن او تثبیت شود.همچنین روایتهای روزمره رزمندگان، انعکاسی از زندگی اجتماعی و فرهنگی آن دوران ارائه میدهند. فهم اینکه چگونه افراد در شرایط بحرانی زندگی خود را تنظیم میکردند، با همدیگر تعامل داشتند و ارزشهای اخلاقی و معنوی را حفظ میکردند، به نسل جدید کمک میکند تا مهارتهای اجتماعی و مدیریت بحران را درک و شبیهسازی کند. این فرآیند، یادگیری تجربی را با یادگیری تحلیلی ترکیب میکند و باعث میشود اثرگذاری خاطرات بر ذهن نسل جدید عمیق و ماندگار باشد.
۱.۲. هویتسازی و حس تعلق ملی
خاطرات دفاع مقدس به عنوان منابع زنده تاریخی، پیوند نسلی ایجاد میکنند. نسل جدید، به ویژه کسانی که پس از جنگ متولد شدهاند، تنها از طریق این خاطرات میتوانند با واقعیتها و تجربههای واقعی دوران دفاع مقدس آشنا شوند. مطالعه روایتهای رزمندگان و مشاهده تصاویر واقعی از جبههها، حس تعلق به هویت ملی و تاریخی را در دانشجویان و دانشآموزان تقویت میکند.این هویتسازی به دو شکل رخ میدهد: اول، شناخت مستقیم و شخصی از گذشته و دوم، تجربه احساسی و همذاتپنداری با قهرمانان ملی. وقتی نسل جدید میبیند که افرادی همسن و سال خود در شرایط سخت تصمیمهای بزرگ گرفتهاند، این تجربه تاریخی به الگویی رفتاری و هویتی تبدیل میشود. حس مسئولیتپذیری، وفاداری به جامعه و ارزشهای انسانی، نتیجه طبیعی این فرآیند است و میتواند نسل جدید را در مواجهه با چالشهای اجتماعی و اخلاقی امروز آمادهتر سازد.علاوه بر این، حس تعلق به تاریخ و هویت ملی باعث میشود دانشجویان و نوجوانان ارزش دستاوردهای گذشته را درک کنند و انگیزه بیشتری برای حفظ فرهنگ و ارزشهای ملی و اجتماعی داشته باشند. این حس تعلق، زمینهساز احترام به دستاوردهای تاریخی و مشارکت فعال در امور اجتماعی نیز میشود.
۱.۳. انتقال ارزشهای اخلاقی و معنوی
خاطرات دفاع مقدس محملی برای انتقال ارزشهای اخلاقی، دینی و معنوی هستند. فداکاری، شجاعت، صبر، ایثار و روحیه خدمت به مردم و جامعه، در این خاطرات به وضوح نشان داده شده است. نسل جدید، به ویژه در شرایط مدرن که ارزشهای اخلاقی و اجتماعی متنوع و گاهی متناقض ارائه میشوند، میتواند از طریق مطالعه این خاطرات الگوبرداری کند و چارچوب اخلاقی شخصی خود را شکل دهد.
این انتقال ارزشها تنها به متن کتاب محدود نمیشود؛ روشهای تعاملی مانند اردوهای راهیان نور، نشستهای نقد و بررسی کتاب، پروژههای پژوهشی میانرشتهای و حتی تولید آثار هنری مبتنی بر خاطرات، امکان فهم عمیقتر و درونیسازی ارزشها را فراهم میکنند. به عنوان مثال، مطالعه خاطرات یک رزمنده در کنار بازدید از مناطق عملیاتی، حس همدلی و واقعیتپذیری ارزشها را افزایش میدهد و مطالعه بدون تجربه عینی، تنها شناخت سطحی ایجاد میکند.از سوی دیگر، ارزشهای معنوی و اخلاقی که از طریق خاطرات منتقل میشوند، به تقویت روحیه امید، تابآوری و مدیریت بحران در نسل جدید کمک میکنند. نسل امروز میآموزد که فداکاری، صبر و ایثار، تنها مفاهیم گذشته نیستند بلکه میتوانند راهنمای عملی در زندگی روزمره و تصمیمگیریهای اجتماعی باشند.
۱.۴. الگوسازی و شکلدهی رفتار اجتماعی
خاطرات دفاع مقدس الگویی زنده برای رفتار اجتماعی و اخلاقی ارائه میدهند. نسل جدید با مشاهده نحوه تصمیمگیری رزمندگان، تعامل آنها با دیگران، مدیریت بحرانهای محیطی و تحمل سختیها میتواند مهارتهای اجتماعی و روانشناختی خود را تقویت کند. این اثرگذاری عملی و رفتاری، یکی از مهمترین ویژگیهای خاطرات است که باعث میشود نسل جدید ارزشها را تنها به شکل مفهومی دریافت نکند، بلکه در رفتار و انتخابهای خود نیز به کار ببندد.به عنوان نمونه، مشاهده روایتهایی از همکاری بین رزمندگان، کمک به مجروحان یا تصمیمات اخلاقی در شرایط جنگ، به دانشآموز و دانشجو میآموزد که ارزشهای انسانی و اجتماعی در عمل معنا پیدا میکنند و تصمیمگیری اخلاقی، حتی در شرایط دشوار، ممکن و ضروری است.
۱.۵. پرورش تفکر انتقادی و مهارت تحلیل
خاطرات دفاع مقدس، به ویژه در محیط دانشگاه، زمینه پرورش تفکر انتقادی و مهارت تحلیل را فراهم میآورند. دانشجویان و پژوهشگران میآموزند روایتها را با اسناد، گزارشها و منابع دیگر تطبیق دهند، علل و پیامدها را بررسی کنند و ابعاد اجتماعی، فرهنگی و روانی جنگ را تحلیل نمایند.
این فرآیند نه تنها به درک دقیقتر تاریخ منجر میشود، بلکه توانایی تولید دانش، نقد علمی و تحلیل مستقل را در نسل جدید توسعه میدهد. دانشجو با مطالعه خاطرات، یاد میگیرد که هر روایت نیازمند تحلیل دقیق است، مسائل اجتماعی و انسانی را با دقت بررسی کند و از برداشتهای ساده و سطحی پرهیز نماید.
۲. کارکردهای آموزشی و فرهنگی برای نسل جدید
۲.۱. آموزش غیرمستقیم ارزشها
خاطرات دفاع مقدس نقش بسیار مهمی در انتقال ارزشهای اخلاقی، اجتماعی و انسانی دارند، اما این انتقال غالباً به شکل غیرمستقیم و با زبان روایت صورت میگیرد. برخلاف کلاسهای درسی رسمی که غالباً به حفظ اطلاعات و رویدادها محدود میشوند، خاطرات با روایت داستانی و جذاب، حس همدلی، مسئولیتپذیری، صداقت، شجاعت و اخلاق حرفهای را به نسل جدید منتقل میکنند.
این اثرگذاری به دلیل طبیعی بودن روایتها و نزدیک بودن به تجربههای واقعی زندگی رخ میدهد. نوجوان یا دانشجویی که با داستانهای واقعی از شجاعت، فداکاری و صبر رزمندگان مواجه میشود، میتواند این ارزشها را به شکل درونی یاد بگیرد و در زندگی روزمره خود به کار ببندد. مثلاً وقتی دانشآموز میخواند که یک رزمنده برای نجات همرزمان خود جان خود را به خطر انداخته است، این عمل نه تنها درس شجاعت است بلکه الگویی عملی برای تصمیمگیری در موقعیتهای اخلاقی و اجتماعی فراهم میکند.
علاوه بر این، خاطرات توانایی ایجاد یادگیری تعاملی را دارند. دانشآموز یا دانشجو میتواند پس از خواندن یک خاطره، بحث گروهی برگزار کند، ایدهها و برداشتهای خود را با همکلاسیها یا استادان در میان بگذارد و از این طریق مهارتهای تفکر انتقادی و تحلیل ارزشها را پرورش دهد.
۲.۲. تجربه عینی و مشارکت فعال
فعالیتهای میانرشتهای و تجربهمحور مانند اردوهای راهیان نور، کارگاههای پژوهشی، نمایشگاههای خاطرات، بازدید از موزهها و محلهای عملیاتی، امکان تجربه عینی و مشارکت فعال نسل جدید را فراهم میآورند. وقتی دانشجو یا دانشآموز خاطرهای را مطالعه میکند و سپس از محل واقعی جنگ بازدید میکند، یا با راوی دیدار میکند، یادگیری به یک تجربه عملی، زنده و ماندگار تبدیل میشود.
این نوع یادگیری ترکیبی، حس همدلی و درک عمیقتر را تقویت میکند. تجربه عینی باعث میشود خاطرات صرفاً متن نباشند، بلکه به یک تجربه حسی و عاطفی برای نسل جدید تبدیل شوند. دانشجو هنگام بازدید از منطقه عملیاتی شلمچه یا فکه، میتواند فضایی را که رزمندگان در آن زندگی و مبارزه کردهاند لمس کند، و این تجربه باعث میشود داستانها و ارزشهای اخلاقی به شکل عملی در ذهن او ثبت شوند.
۲.۳. انگیزش برای مشارکت اجتماعی و فرهنگی
خاطرات دفاع مقدس میتوانند نسل جدید را به مشارکت فعال در امور اجتماعی، فرهنگی و پژوهشی تشویق کنند. مطالعه این خاطرات نسل جدید را ترغیب میکند تا روایتهای خانوادگی و محلی خود را ثبت کند، پروژههای پژوهشی انجام دهد، و در فعالیتهای فرهنگی مدرسه یا دانشگاه مشارکت نماید.
این مشارکت باعث تقویت حس مسئولیت اجتماعی، ارزشگذاری به تاریخ و فرهنگ ملی، و تقویت همبستگی جمعی میشود. به عنوان مثال، دانشآموزانی که خاطرات خانواده خود را مستندسازی میکنند، نه تنها مهارت تحقیق و تحلیل پیدا میکنند بلکه ارتباط میان نسلی با گذشته برقرار کرده و حس تعلق به تاریخ ملی و خانواده خود را تقویت میکنند.
۲.۴. ایجاد پیوند میان نسلی
خاطرات دفاع مقدس پلی میان نسل گذشته و نسل حاضر ایجاد میکنند. تعامل مستقیم یا غیرمستقیم با روایتهای رزمندگان، جانبازان و خانوادههای شهدا، امکان درک بهتر ارزشها، تجارب و پیامدهای جنگ را فراهم میآورد. این تعامل حس همدلی، احترام، و ارتباط نسلی را تقویت میکند و به جوانان کمک میکند تا تجربهها و دستاوردهای نسل قبل را با چشم خود ببینند و از آن درس بگیرند.
برگزاری نشستهای دیدار با راویان و رزمندگان، ترکیب مطالعه خاطرات با گفتوگو و نقد جمعی، و فعالیتهای تعاملی در مدرسه یا دانشگاه، ارتباط عاطفی و تحلیلی میان نسلها را تقویت میکند و امکان انتقال ارزشها از نسل گذشته به نسل امروز را افزایش میدهد.
۲.۵. تقویت مهارتهای نوشتاری و تحلیلی
تحلیل و بازنویسی خاطرات دفاع مقدس، نسل جدید را به پرورش مهارتهای نوشتاری، تحلیلی و پژوهشی ترغیب میکند. دانشآموز یا دانشجو میتواند پس از مطالعه یک خاطره، مقاله، گزارش پژوهشی، داستان کوتاه، رمان یا حتی نمایشنامهای براساس آن خلق کند. این فرآیند علاوه بر تقویت خلاقیت، توانایی تحلیل انتقادی و فهم عمیق تاریخی و اجتماعی را افزایش میدهد.
با استفاده از روشهای میانرشتهای، مانند ترکیب تحلیل روانشناختی با بازخوانی تاریخی یا بررسی اجتماعی، دانشجویان میتوانند دیدگاه جامعتری نسبت به وقایع جنگ پیدا کنند و مهارتهای پژوهشی خود را تقویت نمایند. این توانمندسازی علمی و تحلیلی نسل جدید، باعث میشود ارزشها و درسهای اخلاقی و اجتماعی نه تنها درک شوند بلکه در رفتار عملی نیز مشاهده شوند.
۳. چالشها در اثرگذاری خاطرات بر نسل جدید
۳.۱. فاصله نسلی و زبانی
زبان، اصطلاحات و سبک روایت خاطرات ممکن است برای نسل جدید نامأنوس باشد. اصطلاحات دهه ۶۰، فرهنگ گفتاری رزمندگان و سبک روایت سنتی ممکن است بدون توضیح یا بازنویسی، فهم و ارتباط عاطفی را دشوار سازند. نیاز است معلمان، اساتید و پژوهشگران با ارائه توضیحات، تحلیل متون و تطبیق زبان، فهم عمیقتر را تسهیل کنند.
۳.۲. سطحیخوانی و کمتوجهی به عمق محتوا
نسل جدید گاهی خاطرات را صرفاً برای تکمیل پروژه درسی یا فعالیت آموزشی میخواند و از تحلیل عمیق پیامدها و ارزشهای اخلاقی غافل میشود. این رفتار میتواند اثرگذاری تربیتی و اخلاقی خاطرات را کاهش دهد. راهکار مقابله با این مشکل، ایجاد فعالیتهای تعاملی، نقد و بررسی گروهی و پرسشوپاسخ با راویان است.
۳.۳. دسترسی محدود و پراکندگی منابع
بسیاری از خاطرات با تیراژ محدود یا در مناطق خاص منتشر شدهاند و دسترسی نسل جدید به آنها آسان نیست. نبود بانکهای داده دیجیتال و آرشیو جامع، مانع بهرهگیری کامل از ظرفیت آموزشی، فرهنگی و پژوهشی خاطرات میشود. ایجاد پایگاههای دیجیتال، آرشیو آنلاین و کتابخانههای تخصصی میتواند این مشکل را حل کند و دسترسی به منابع را برای پژوهشگران و دانشجویان تسهیل نماید.
۳.۴. نگاه تبلیغاتی یا تکبعدی
برخی خاطرات صرفاً با هدف تبلیغ یا ارائه تصویر مطلوب منتشر میشوند و پیچیدگیهای واقعی جنگ و جامعه را منعکس نمیکنند. این مسئله میتواند منجر به برداشت نادرست نسل جدید از تاریخ، ارزشها و اخلاقیات دوران دفاع مقدس شود. برای غلبه بر این چالش، لازم است خاطرات با تحلیل انتقادی و میانرشتهای بررسی شوند و زمینه نقد و مقایسه با سایر منابع فراهم گردد.
۴. راهکارها برای تقویت اثرگذاری بر نسل جدید
۴.۱. بازنویسی و ویرایش خاطرات با زبان مناسب نسل جدید
یکی از مهمترین موانع در اثرگذاری خاطرات دفاع مقدس بر نسل جدید، تفاوت زبانی و فرهنگی بین روایتکنندگان و مخاطبان است. بسیاری از خاطرات با اصطلاحات، سبک روایت و فرهنگ گفتاری دهه ۶۰ نوشته شدهاند که برای دانشآموزان و دانشجویان امروز نامأنوس است.
راهکار پیشنهادی، بازنویسی متنها با حفظ اصالت روایت و افزودن توضیحات تاریخی، پاورقیها و تحلیلهای کوتاه است. این روش باعث میشود که نسل جدید بتواند هم ارتباط عاطفی برقرار کند و هم با زمینههای تاریخی، اجتماعی و سیاسی وقایع آشنا شود. علاوه بر این، ارائه فرهنگنامه اصطلاحات، نقشهها، تصاویر و مستندات مکمل در کنار متن خاطرات، فهم دقیقتر و یادگیری عمیقتر را ممکن میسازد.
۴.۲. توسعه برنامههای میانرشتهای و کارگاههای آموزشی عملی و تحلیلی
خاطرات دفاع مقدس ظرفیت بالایی برای آموزش میانرشتهای دارند. ترکیب تحلیل تاریخی، روانشناسی، جامعهشناسی، ادبیات و هنر میتواند تجربه آموزشی متنوع و عملی برای نسل جدید فراهم کند. برگزاری کارگاههای آموزشی که دانشآموزان و دانشجویان را به مطالعه، تحلیل و ارائه پروژههای عملی بر اساس خاطرات تشویق میکند، امکان یادگیری فعال را ایجاد میکند.
برای مثال، یک کارگاه میانرشتهای میتواند شامل تحلیل روانشناختی تجربه اسارت، بررسی تاریخی عملیاتها، نقد ادبی روایتها و تولید آثار هنری مانند نمایشنامه یا فیلم کوتاه باشد. این نوع فعالیتها نه تنها توانایی تحلیل و تفکر انتقادی را تقویت میکند، بلکه ارزشهای اخلاقی و اجتماعی موجود در خاطرات را به شکلی عملی و ملموس به نسل جدید منتقل میسازد.
۴.۳. ایجاد بانکهای داده دیجیتال و آرشیو جامع
دسترسی محدود و پراکندگی منابع یکی از بزرگترین چالشهای بهرهگیری از خاطرات است. بسیاری از کتابها با تیراژ محدود منتشر شده و یا در مناطق خاص موجود هستند. ایجاد بانکهای داده دیجیتال و آرشیو جامع که شامل نسخههای دیجیتال، متن کامل، تحلیلهای علمی و منابع مکمل باشد، دسترسی آسان و گسترده را ممکن میسازد.
این بانکهای دیجیتال میتوانند با امکانات جستجوی پیشرفته، ابزار تحلیل داده متنی و چندرسانهای، تجربه مطالعه را تعاملی و عمیق کنند. دانشجویان و پژوهشگران میتوانند با ترکیب منابع مختلف، تحلیل میانرشتهای انجام دهند و پروژههای تحقیقاتی گستردهتری را پیادهسازی کنند.
۴.۴. تشویق نسل جدید به جمعآوری خاطرات خانوادگی و محلی
یکی از بهترین راهها برای انتقال ارزشها و تجربههای نسل گذشته، مشارکت فعال نسل جدید در جمعآوری خاطرات خانوادگی و محلی است. این فعالیتها میتواند شامل مصاحبه با والدین، پدربزرگ و مادربزرگها، ثبت روایتهای شفاهی و تهیه یادداشتهای تحلیلی باشد.
این روش، هم مهارت پژوهشی، نوشتاری و تحلیلی را تقویت میکند و هم حس تعلق و ارتباط میان نسلی را افزایش میدهد. علاوه بر آن، ثبت خاطرات محلی و شخصی به عنوان داده اولیه برای تحقیقات آینده، باعث میشود منابع ارزشمندی برای تاریخ شفاهی و مطالعات اجتماعی در دسترس قرار گیرد.
۴.۵. استفاده از فناوریهای نوین برای فهم عمیقتر خاطرات
فناوریهای نوین، مانند تحلیل داده متنی، پردازش زبان طبیعی، واقعیت افزوده، تصویرسازی دیجیتال و ابزارهای چندرسانهای، میتوانند خاطرات دفاع مقدس را به تجربهای تعاملی و جذاب برای نسل جدید تبدیل کنند. برای مثال، بازسازی سهبعدی مناطق عملیاتی، نمایش مصاحبههای دیجیتال با رزمندگان، و تحلیل تطبیقی روایتها با دادههای تاریخی، فهم عمیقتر و جذابیت بیشتر را فراهم میکند.
این نوع فناوریها به ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران میانرشتهای مفید است و امکان بررسی روابط پیچیده اجتماعی، روانشناختی و فرهنگی جنگ را فراهم میکند. علاوه بر این، استفاده از رسانههای تعاملی و پلتفرمهای آنلاین، امکان دسترسی گسترده به خاطرات و تعامل فعال با محتوا را برای نوجوانان و جوانان افزایش میدهد.
۴.۶. برگزاری نشستها، نقد و بررسی و نمایشگاههای آموزشی
تعامل مستقیم نسل جدید با خاطرات و راویان یکی از قدرتمندترین راهکارهای انتقال ارزشهاست. برگزاری نشستهای نقد و بررسی، همایشها، کارگاههای آموزشی و نمایشگاههای خاطرات میتواند تجربه یادگیری فعال و ملموس ایجاد کند.
در این جلسات، دانشآموزان و دانشجویان میتوانند با طرح پرسش، تحلیل و نقد، علاوه بر درک بهتر روایتها، مهارتهای تفکر انتقادی و پژوهشی خود را پرورش دهند. نمایشگاههای آموزشی نیز با ترکیب تصاویر، فیلمها و اسناد تاریخی، تجربه چندحسی و جذاب را فراهم میآورند که یادگیری را فراتر از متن کتاب میبرد و ارزشهای اخلاقی، انسانی و اجتماعی خاطرات را در ذهن نسل جدید تثبیت میکند.
جمعبندی
خاطرات دفاع مقدس نه تنها سند تاریخی بلکه ابزار آموزشی و فرهنگی قدرتمند برای نسل جدید هستند. این منابع با ارائه تجربههای انسانی، اخلاقی، اجتماعی و ملی، امکان شکلدهی هویت، انتقال ارزشها و پرورش مهارتهای تحلیلی، پژوهشی و تفکر انتقادی را فراهم میآورند.
نسل جدید با دسترسی به خاطرات بازنویسیشده، شرکت در برنامههای میانرشتهای، استفاده از فناوریهای نوین، مشارکت در ثبت خاطرات خانوادگی و حضور در نشستهای تعاملی، میتواند تجربهای عمیق، تعاملی و واقعی از تاریخ داشته باشد.
اگر این راهکارها به طور سیستماتیک اجرا شوند، خاطرات دفاع مقدس نه تنها حافظه گذشته را زنده نگه میدارند، بلکه چراغ راه آینده خواهند بود. نسل جدید با این تجربهها، ارزشها را به شکل عملی و ملموس در زندگی خود درک کرده و مهارتهای لازم برای تحلیل، پژوهش و مشارکت اجتماعی را توسعه خواهد داد. این مسیر، پلی محکم میان گذشته، حال و آینده ایجاد میکند و تضمین میکند که فرهنگ و ارزشهای دوران دفاع مقدس به شکل پایدار در جامعه منتقل شود.
تعداد بازدید: 19
http://oral-history.ir/?page=post&id=13046