تاریخ شفاهی جنوب شرق‌آسیا ـ45

بازسازی زندگی گذشته

طی چند سال گذشته چنان که نمودارهای مربوط به پیشگامان حرفه‌ها نشان می‌دهد استقبال بسیار خوبی از تعدادی شرح‌حال‌های خود نوشت منتشر شده است.

هو. رای.هووا، صنعتگری است که سفیری سنگاپور در تایلند، ژاپن، آلمان و جامعه اقتصادی اروپا را در پرونده خدمات خود دارد.

او برای اولین بار وقتی دل به دریا زد که دنبال لیان. یانگ. چائو رفت. همان کسی که او را به سمت بانکداری چند ملیتی شاهنشاهی و هتلداری و مستغلات سوق داد.

او همچنین به عنوان عضو کمیسیون عالی مالزی نیز به سنگاپور خدمت کرد. یائو. تایام. سیو. یک بانکدار بود. از نسل پیشگامان چینی در شرکت سهامی بانکداری خارج کشور؛ از عناصر انعطاف‌ناپذیر چون سنگ سختی که پیکرش براثر تراش خوردگی شکل گرفته باشد، است.

فیلیپ کواک از خدماتی که او داشته با تمایز سفیر مالزی در جامعه اقتصادی اروپا، nethe land، آلمان غربی و کشورهای دیگر یاد می‌کند که به عنوان یک تاجر بهتر شناخته می‌شود. او با برادرش روبرت که اکنون در قید حیات است با هم مجتمع تولیدی چند شاخه‌ای و چند ملیتی« برادران کواک» را توسعه و گسترش دادند.

فیلیپ، در شرح حال خود با تواضع و فروتنی راجع به اوایل کار شرکت کواک برادرتوضیح داده است که باید از او شرح و بسط همه جانبه را مطالبه کرد. مطالعه این نوع خود تصویرگری‌های منتشر شده به خاطر دستیابی به اسناد کارآفرینی در آسیا ارزشمند است.

اما از دو اثر چاپ شده که دارای گیرایی خاصی هستند، یکی شرح حال خود نوشت الیزابت. چوی. سا ـ می است. و دیگری همانطور که شارل گوردان و اسکالر، بانکر، و آقای سولدایر می‌گوید؛ خاطرات مکتوب دکتر یاپ. فنگ. جک است که هر دو تاریخچه زندگی، بر مبنای مصاحبه تاریخ شفاهی شکل گرفته اند.

الیزابت یک معلم و قهرمان جنگ بود که به خاطر هدفش در جنگ اسیر انگلیس شد. او از آن زمان تا امروز به طور مفصل همواره موضوع مناسب شرح حال بوده است. اثر دکتر یاپ یکی از اقدامات موسسه مطالعات جنوب شرق آسیا در موضوع شرح حال است.

پیشنهادی که خود یاپ برای عنوان کتابش داده بود عبارت: «مردی در چندین نقش» ویا: «سخنوری شناخته شده» بود. خاطرات شفاهی او چندین مسئله را دربر می‌گیرد. زندگی در کانگر یا تنگه رود در جوهور؛ بانکداری چینی، حجره بازرگانی چینی در سنگاپور و جهان کار و کسب چینی‌ها.

«با لبخند تا قلب من...» اثری است متفاوت و بخصوص از حیث مطالعه در چگونگی بازسازی تاریخچه زندگی، نمونه آن‌چه ونگ.مو.کید از یادداشت های روزانه پدربزرگش و نامه‌هایی که بین اجدادش (که به زبان اصلی چینی نوشته شده) گردآوری کرده داستانی رقت‌انگیز از عشقی حقیقی است که در نهایت به ازدواج منجر شده است.

این مکاتبات در تین. مین. اینگ، شهر گوپینگ در پراگ بوده است، جایی که جامعه چینی‌ها در 1920 هنوز اساساً در رفتار و جهان‌بینی سنّتی بود. در این کتاب بعضی نکات از جوّ حاکم بر داستان عشق در قرن هجدهم وجود دارد که بازگرداندنش به مثابه پیشینه سکس در یک زندگی معلق بخوبی شناسایی می‌شود.

در همان شن.فو، یک کارمند حکومت و نگارگر در سوزو از معاشرت قبل از ازدواج و ازدواج با زنش یان نوشته است. در چشم‌اندازهایی که من از زندگی خصوصی به آن اشاره کردم، اثر ونگ، کید، در انتشار غیرمعمول چنین نامه‌ها، یکرنگی طبیعی‌ای وجود دارد اما گردآورنده در مقدمه توضیح می‌دهد:

«نامه‌های پدربزرگ و مادربزرگ من نه فقط راجع به این که زندگی‌شان چگونه بود، بلکه در این خصوص که مادربزرگم به عنوان یک زن جوان چطور رفتار می‌کرد، نیز آگاهی بخش است.

آن چه من استنباط و لمس کردم، بازبودن احساسات آن دو و سهم هر یک در این روابط دوجانبه بود. و اکنون فکر می‌کنم این داستان و عشق استثنایی و کمیاب ایشان پس از چاپ شدن دوباره زنده شده‌اند.»

چندین جلد از این خاطرات بوسیله زنان نوشته شده است. از این روی دیدگاه های زنان به خوبی نشان داده شده است چیزی که پیش از این الیزابت چوی بدان اشاره داشت.

جانت.لیم، چنان که عنوان کتابش بیان می‌کند، او همچون یک بچه فروخته می‌شود؛ بوسیله کشور تحت‌الحمایه چین نجات پیدا می‌کند، بعد به عنوان یک حرفه به شیرخوارگاه می‌رود و سرانجام چون یک پرستار ارشد در بیمارستان سنگاپور مسئولیت می‌پذیرد.

روس.‌هاو. دختر صاحب فرهنگی عالی‌مقام، یک معلم و رئیس مدرسه دختران متدودیست در ایالت «ایپو» [از ایالات مالزی] بود.

تعدادی از پدیدآورندگان پراناکانا (Peranakana) هستند، که شیوه زندگی منحصر به فردشان آمیزه‌ای از فرهنگ چینی ـ مالایی است. و این سبک زندگی آن‌گونه است که تحت فشارهای تازه عقب‌نشینی می‌کند. خاطرات فلیکس. چایا؛ جیوی. تایان. هاک. روس‌.هاو؛ ان.آی.لو؛ و جان.تان، گویی جنبه‌هایی از روح پراناکانا را در تصرف خود دارند.

تایو.چان نیز یک بحران چینی بود اما توسعه سیاسی در سنگاپور و نبودن زندگی پراناکان (؟) کانون توجه او در خاطراتش بود.

شرح حال گامسون. تایو که دخترش یگانه برملاکننده برداشت به کلی اتفاقی به زندگی پراناکان بود و به عنوان یکی از بهترین موزیسین‌های سنگاپور از او نام می‌برند و در اصل این اثر شرح حال موسیقی است که منتشر شده و به همین شیوه عمل کرده است.

در مورد سایر شرح‌حال‌های خود نوشت که بر پایه مصاحبه بنا شده‌اند به نظر می‌رسد اغلب دارای مضمون جنگ و زندگی خانوادگی هستند. چندان که درد و رنج خانواده در طی زمان جنگ بخشی از روایت را به خود اختصاص دهند.

نوشته مؤلفان نامبرده مربوط به وقتی است که خانواده چینی رو به گسترش بود، هم از این روی متوسط خاطرات آنان از منابع درجة یک راجع به مطالعه خانواده چینی بهره‌مند است.

آنها دلایل اصلی وحدت در سنت‌های خانواده چینی را، خانواده‌هایی که به انگلیسی یا چینی با مهاجر جدید یا بومیان محلی صحبت می‌کردند را به تصویر می‌کشند. به نظر می‌رسد این حفظ تعلق خاطر نسبت به گذشته، به خودی خود بخشی از انگیزه به معنی نیاز برای نوشتن کارهایی که انجام داده‌اند باشد؛ و هوشیاری نسبت به تغییرات پیرامون و میل به یادآوردن بافت زمان، در روزگاری که زندگی ساده و بی‌پیرایه بود و تعداد اشخاص بیشتری از آن رضایت داشتند. آن چه بدنبال می‌آید بخش گزیده از متن مؤلفان مختلف است:

«در جهان امروز نقاط گوناگونی از آن چه قبل از جنگ بوده وجود دارد. من به خاطر آن روزها و شیوه زندگی مالایی که ممکن است هنوز دلپذیر باشد می‌نویسم و آنها البته خیلی زیاد نیستند؛» روس هو.

«چقدر این حرف درست است که خاطرات طولانی‌تر از رؤیاها عمر می‌کنند اما در عین حال اگر ما خاطراتمان از مقوله چنین رؤیاهایی باشد، رؤیا می‌تواند جاودانه شود. این احساسات هوشمندانه بود که نوشتن چنین کتاب هایی را دامن زد»: فلیکس چایا.

«من بیشتر از هر کس دیگری در خلال دوره‌ای از تاریخ که سنگاپور امروز را بوجود آورده زندگی کرده‌ام. من می‌توانم قبل از آن که خاطره‌ام فرو بنشیند و رنگ و رخ ببازد، آنها را تحت کنترل خود درآورم»: لی چون چوی.

اغلب خاطرات نوشته شده توسط نسلی است که در اوج موفقیت امپراتوری بزرگ شده و در میان تجربه ناگوار جنگ زندگی کرده و برای استقلال تلاش نموده است. از این روی اکثر شرح‌حال‌ها نیز حول و حوش موضوع سیاسی و پیشگامان اجتماعی همان نسل است.

شرح حال‌ها و زندگی‌نامه‌های خودنوشت، به اتفاق در قسمت اصلی از ادبیات یک دوره پرآشوب از تاریخ مالزی و سنگاپور، و از حکومت استعماری به استقلال، از ادغام و یکی‌سازی و الحاق به انفصال، (و توافقنامه متارکه) که از آن پس سرنوشت و تقدیر مجزای آنان را به خاطر می‌آورد، اخذ شده است.

و این همان نسلی است که به حرمت نهادن به جامعه چینی ـ مالایی خو کرده است در حالی که مفهوم «جامعه» نزد نسل‌های متأخر چینی که در مالزی و سنگاپور زندگی و رشد می‌کنند، از سکه افتاده است.

بررسی اجمالی شرح حال‌ها و شرح‌حال‌های خودنوشت که تاکنون نوشته شده اند نشان داد که آنان دارای تجربه‌های گوناگون و سرشار از زندگی هستند.

هر روایت شرح حال گونه، پنجره متفاوتی رو به چشم‌انداز گذشته بازمی‌کند. درست مثل عالیترین مضامین مسلّم روایت زندگی «وانگ فوک» در تاریخ.

بنابراین روایت سایر زندگی‌ها، درون دادهای دیگری را به نمایش می‌گذارند. جایی که هنوز قلم نتوانسته به صورت انفرادی ایجاد علاقه کند، مصاحبه تاریخی شفاهی ممکن است بتواند این شکاف را پر کند.

رهیافت شرح حال گونه که تاریخ شفاهی ارائه می‌کند، با روش‌شناسی قابل استناد، اغلب برای این منظور است که هر تجربه‌ای از زندگی فردی برای خود ارزش و اعتبار دارد.

روایت شخصی، کتبی باشد یا شفاهی، از اشکال اصلی منبع تاریخی و دارای جنبه انسانی تاریخ و پیشینه تجربیات طبیعی زندگی، مشاهدات و عکس‌العمل‌ها هستند. من نمی‌توانم بهتر از این نقل قول‌ که در یکی از روایات است مطلب این مقاله را به پایان برم:

«علت نوشتن این کتاب، به دست ثبت و ضبط سپردن آن چیزهایی است که من در زندگی حرفه‌ای و خدمات ملی خود دیده و تجربه کرده‌ام.

من هنوز مشاهدات دیگری برای نوشتن از باب نقادی دارم. ارزشی در وقایع و تجربیات گذشته وجود دارد و در این کتاب گردآمده که می‌تواند به تساوی بین معاصران و نسل‌های آینده قسمت شوند.

راجع به خود افراد و آن‌چه که باید و نباید انجام می‌دادند، عرصه خدمات عمومی یا در حقیقت درباره زندگی؛ و نسل‌های بعد به این ترتیب است که می‌توانند به قضاوت بپردازند.

نوشته: پی.لیم.پوی‌هون ـ ترجمه: مهدی فهیمی

روزنامه اطلاعات: یکشنبه 16خرداد 1389- شماره 24767
 
تعداد بازدید: 4179