100 سؤال/39
خردهفرهنگها چه موقعیتی در تاریخ شفاهی دارند؟24 تیر 1405
از چند پژوهشگر و فعال حوزه تاریخ شفاهی خواستیم دیدگاه خود را دربارۀ سؤالات تاریخ شفاهی بیان کنند. نام هر یک از شرکتکنندگان در ابتدای پاسخ آنها آمده و متن تمام پاسخها تا پایان هفته در همین درگاه منتشر خواهد شد. هدف از این طرح، گشودن دریچههای جدید به یک مسئله و ارتقای گفتوگوهای علمی در حوزۀ تاریخ شفاهی است.
در این طرح، شنبۀ هر هفته یک پرسش مطرح میشود و از کارشناسان میخواهیم تا پایان هفته دیدگاه خود را در قالب متنی کوتاه (حدود ۱۰۰ کلمه) ارائه کنند. تمامی پاسخها در کنار یکدیگر منتشر خواهند شد تا مخاطبان بتوانند دیدگاهها را مقایسه و تحلیل کنند.
مطالب، نظرات فرستادگان است و لزوماً نظر سایت تاریخ شفاهی نیست. هرچند قرار است پاسخها بر اساس حدود ۱۰۰ کلمه باشند، اما برای رعایت ادب و ناقص نماندن بحث، در مواردی پاسخهای بیش از این اندازه نیز پذیرفته میشود.
این بار از کارشناسان تقاضا کردیم پاسخ سؤال را تا یکشنبه شب ارسال فرمایند تا همۀ پاسخها روز سهشنبه منتشر شود.
از درهمتنیدگی این پاسخها با بهرهگیری از هوش مصنوعی، به نظریههایی درباره تاریخ شفاهی رسیدهایم که در آیندهای نزدیک منتشر خواهد شد.
سؤال 39:
خردهفرهنگها چه موقعیتی در تاریخ شفاهی دارند؟
____________________________________________
پاسخ به سؤال 39:
غلامرضا آذری خاکستر
خردهفرهنگها بخش جداییناپذیری از تاریخ شفاهی به شمار میآیند؛ زیرا، همانند موضوعات سیاسی و اجتماعی، دارای اهمیت و ارزش پژوهشی هستند. پژوهشگران تاریخ شفاهی، علاوه بر ثبت روایتهای سیاسی و اجتماعی، به بررسی و ثبت مؤلفههای فرهنگی، مانند اندیشهها، آدابورسوم، فولکلور، زبان و گویشها، میراثهای کهن و سنتهای بومی نیز میپردازند. از اینرو، خردهفرهنگها جایگاه مهمی در تاریخ شفاهی دارند؛ چراکه بسیاری از این عناصر بهصورت مکتوب ثبت نشدهاند، بلکه از طریق گفتار و روایت منتقل شدهاند. ثبت و ضبط این خردهفرهنگها میتواند زمینهساز مطالعات میانرشتهای، بهویژه در حوزههای تاریخ، جامعهشناسی و مطالعات فرهنگی، شود.
حسن بهشتیپور
خردهفرهنگ به گروهی از افراد درون یک جامعه بزرگتر گفته میشود که مجموعهای از ارزشها، رفتارها، آیینها، پوشش، سبک زندگی، هویت، موسیقی، زبان و اصطلاحات خاص، و الگوهای معنایابی را در بر میگیرد. این ویژگیها آنان را از فرهنگ غالب و اکثریت جامعه متمایز میکند؛ به بیان دیگر، خردهفرهنگها «فرهنگ درون فرهنگ» هستند. تاریخ شفاهی پلی است که خردهفرهنگها را از حاشیه تاریخ رسمی به متن تاریخ اجتماعی میآورد و در مقابل، روایتهای آنان بخش مهمی از غنا، تنوع و واقعنمایی تاریخ شفاهی را شکل میدهد. تاریخ شفاهی، در کنار جامعهشناسی، مردمشناسی و مطالعات فرهنگ عامه، امکان شناسایی، ثبت و تحلیل خردهفرهنگها را فراهم میکند. از آنجا که این گروهها غالباً اسناد مکتوب چندانی بر جای نمیگذارند، بسیاری از تجربهها، آیینها، اصطلاحات، حافظه جمعی، شیوههای زیست و نظامهای ارزشی آنان تنها از طریق روایت اعضای همان گروه قابل انتقال است؛ ازاینرو، تاریخ شفاهی در بسیاری از موارد تنها راه دسترسی به این لایه از تاریخ اجتماعی به شمار میآید.
جعفر گلشن
خردهفرهنگ به گروهی از افراد درون یک جامعه بزرگتر گفته میشود که مجموعهای از ارزشها، رفتارها، آیینها، پوشش، سبک زندگی، هویت، موسیقی، زبان، اصطلاحات خاص و الگوهای معنایابی را در بر میگیرد. این ویژگیها آنان را از فرهنگ غالب و اکثریت جامعه متمایز میکند؛ به بیان دیگر، خردهفرهنگها «فرهنگ درون فرهنگ» هستند. تاریخ شفاهی، در کنار جامعهشناسی، مردمشناسی و مطالعات فرهنگ عامه، امکان شناسایی، ثبت و تحلیل خردهفرهنگها را فراهم میکند. از آنجا که این گروهها غالباً اسناد مکتوب چندانی بر جای نمیگذارند، بسیاری از تجربهها، آیینها، اصطلاحات، حافظه جمعی، شیوههای زیست و نظامهای ارزشی آنان تنها از طریق روایت اعضای همان گروه قابل انتقال است. ازاینرو، تاریخ شفاهی در بسیاری از موارد تنها راه دسترسی به این لایه از تاریخ اجتماعی و بازنمایی تنوع فرهنگی جامعه به شمار میآید.
ابوالفتح مؤمن
خردهفرهنگها از دو منظر در تاریخ شفاهی قابل تأمل و بررسی هستند. نخست آنکه خود بهعنوان یک موضوع پژوهشی مطرحاند و مطالعه آنها در معرفی، شناخت و ماندگاری فرهنگهای محلی و بومی، ضرورتی انکارناپذیر دارد. دوم آنکه راویان، حتی هنگام روایت یک موضوع مشترک، ناخودآگاه عناصر خردهفرهنگی، مانند واژگان، باورها، آیینها و شیوههای زیست خود را در روایت بازتاب میدهند. ازاینرو، هر دو جنبه در پژوهشهای تاریخ شفاهی اهمیت دارند و باید در ثبت و تدوین آنها مورد توجه قرار گیرند، البته به شرط آنکه به موضوع اصلی لطمهای وارد نشود. همچنین، گویاسازی این موارد در پاورقی، افزون بر آشنا کردن خوانندگان با این واژگان و فرهنگها، به پاسداشت این میراث معنوی، درک بهتر موضوع و رخدادها و غنای تاریخ شفاهی محلی و منطقهای نیز کمک میکند.
ابوالفضل حسنآبادی
خردهفرهنگ به مجموعهای از الگوهای رفتاری، باورها، نمادها، ارزشها، آیینها و شیوههای زیست اطلاق میشود که به یک گروه اجتماعی هویت بخشیده و آن را در درون یک جامعه بزرگتر از دیگران متمایز میکند. از مهمترین ویژگیهای خردهفرهنگها میتوان به نوشتارمحور نبودن و تأکید بر فرهنگ شفاهی اشاره کرد. یکی از کارکردهای تاریخ شفاهی، مستندسازی و آشکارسازی لایههای هویتی در خردهفرهنگها و معنا دادن به آنها است. خردهفرهنگها معمولاً در حاشیه قدرت قرار دارند و از طریق تاریخ شفاهی میتوان با ثبت و ضبط احساسات، ترسها، امیدها و تجربههای زیسته، چگونگی تعامل آنها با فرهنگ غالب را نشان داد و زمینه حفظ یا بازسازی هویتشان را فراهم کرد.
حمید قزوینی
خردهفرهنگها ارتباط تنگاتنگی با زیست اقوام و گروههای اجتماعی دارند و از این نظر، موضوع مطالعه تاریخ فرهنگی هستند. در واقع، تاریخ شفاهی از طریق مصاحبه با اعضای گروهها، اقوام، اقلیتها و دستههای وابسته به یک محیط اجتماعی و فرهنگی، به تولید منابع معتبر و دقیق برای تاریخ فرهنگی مبادرت میورزد. تاریخ فرهنگی برای درک و ثبت رویدادها، شناسایی روندها و سازوکارها، شناخت گذشته آیینهای حاکم بر بخشی از جامعه و فهم پیشینه همین گروهها، ناگزیر از یاری جستن از تاریخ شفاهی است و شاید هیچ امکان معتبر دیگری را نتوان با آن مقایسه کرد.
سید محمدصادق فیض
شاید بتوان تاریخ شفاهی را روایتکننده خردهفرهنگها به شمار آورد. تاریخ رسمی و فراگیر همواره به بحث و فحص گذاشته شده و میشود؛ اما خردهفرهنگها که در حاشیه قرار دارند و حاوی نکات خالصِ تشکیلدهنده فرهنگ اصلی هر جامعهای هستند، کمتر مورد توجه قرار میگیرند. همان نکاتی که با تجمیع آنها، اتمسفر زلال فرهنگ هر جامعه، با همه خلوص و تفاوتهایش، بهوضوح مشاهده میشود. گویی از شهری پرسروصدا و دودآلود به روستایی خوشآبوهوا، با مردمانی بس مهربان، سفر کرده باشی تا دمی بیاسایی.
تاریخ شفاهی بازگوکننده همین پاکیزگیهایی است که در دنیای مدرن رو به افول گذاشته است.
هوش مصنوعی
خردهفرهنگها در تاریخ شفاهی، موقعیتی حیاتی اما اغلب حاشیهای دارند. آنها راویانِ بیصدایِ روایتِ رسمی هستند؛ حافظِ آداب، لهجهها، ترانهها و خاطراتِ گروههای بهحاشیهرفته. تاریخ شفاهی، برخلاف تاریخ مکتوب، بستری برای بازنمایی این صداهاست و به آنها امکان میدهد تا نسخۀ خود از وقایع را ثبت کنند. با این حال، این روایتها اغلب در سایۀ روایتِ غالب قرار میگیرند و برای بقا، نیاز به کنشگریِ راویان و علاقۀ نسلهای بعد دارند. خردهفرهنگها نهتنها جزئی از تاریخ شفاهیاند، بلکه جانِ تازهای به آن میدهند و از یکدستشدگیِ حافظۀ جمعی جلوگیری میکنند.(deepseek)
**
خردهفرهنگها در تاریخ شفاهی جایگاهی بسیار مهم دارند، زیرا تجربهها، ارزشها و شیوههای زندگی گروههایی را ثبت میکنند که معمولاً در روایتهای رسمی تاریخ کمتر دیده میشوند. تاریخ شفاهی با ثبت خاطرات و روایتهای اعضای این گروهها، به حفظ هویت فرهنگی، انتقال سنتها و آشکار شدن تنوع اجتماعی کمک میکند. همچنین، مطالعه خردهفرهنگها از طریق تاریخ شفاهی امکان شناخت دیدگاههای متفاوت درباره رویدادهای تاریخی، روابط اجتماعی و تغییرات فرهنگی را فراهم میسازد. در نتیجه، تاریخ شفاهی پلی میان تاریخ رسمی و تجربههای زیسته افراد ایجاد کرده و تصویری کاملتر، چندصداییتر و واقعبینانهتر از گذشته ارائه میدهد.(chatgpt)
تعداد بازدید: 12
http://oral-history.ir/?page=post&id=13369