رویکرد به تاریخ شفاهی در سومین ویژه‏نامه علمی تخصصی نقش مشهد در انقلاب اسلامی

اشاره: سومین شماره از ویژه‏نامه علمی تخصصی نقش مشهد در انقلاب اسلامی زیر نظر مدیریت فرهنگی دانشگاه فردوسی مشهد همزمان با سی وچهارمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی منتشر شد و در دسترس علاقمندان به موضوعات پیرامون انقلاب اسلامی قرار گرفت. این ویژه‏نامه با مدیر مسئولی غلامحسین نوعی در 128صفحه رنگی تدوین شده است.

رحیم نیکبخت، غلامرضا جلالی، علی جان‏سکندری، حسین روحانی‏صدر، سیدقاسم رزاقی‏موسوی، امین عزیزی، علی نجف‏زاده، جواد روحانی‏نژاد، نعمت فیروزی، نرگس فرهود، الهام یزدان‏پناه و غلامرضا آذری‏خاکستر در این ویژه‏نامه مقاله دارند.

یکی از ویژگی‏های اصلی سومین شماره نقش مشهد در انقلاب اسلامی، توجه به تاریخ شفاهی است.

در سرمقاله این ویژه‏نامه به قلم جواد روحانی‏نژاد، ضمن ترسیم خط مشی مجله، به اهمیت تاریخ شفاهی و انگیزه‏های ویژه‏نامه از توجه به تاریخ شفاهی اشاره شده است. از مقالاتی که در آنها به تاریخ شفاهی توجه شده است، مقاله «از مرجعیت حاج آقا حسین تا قیام پانزده خرداد1342 هـ.ش» نوشته حسین روحانی‏صدر است که نویسنده بخشی از آن را با بهره از مصاحبه نوشته است. همچنین مصاحبه‏های منتشر شده در این ویژه‏نامه و مقاله «تاثیر درگذشت و تشییع جنازه حجت‏الاسلام احمد کافی بر جریان انقلاب اسلامی در مشهد»، برگرفته از شیوه‏های تاریخ شفاهی هستند. در حوزه مطالعات انقلاب اسلامی، به ویژه در شهرستان‏ها که با کمبود اسناد و منابع مواجهه هستند، تاریخ شفاهی می‏تواند مهمترین ابزار برای واکاوی انقلاب اسلامی محسوب شود. ویژه‏نامه تخصصی انقلاب اسلامی در مشهد با بهره‏گیری از روش تاریخ شفاهی درصدد جمع‏آوری خاطرات انقلابیون مشهد و پرداختن به مسائل سال‏های 1342 تا 1357 در این شهر بوده است.

روحانی‏نژاد در سرمقاله خود می‏نویسد: «ضرورت یک نگاه تخصصی به مقوله تاریخ معاصر ایران با وجود همـه کارهـای کوچک و بزرگـی که تاکنون انجام گرفته است همچنان احساس می‏شود. پرداختن به مباحث تاریخی خصوصاً آن چه در ارتباط با تاریخ معاصر ایران اسـت به دلیل ظرافت‏ها و پیچیدگــی‏های موجود در آن مسـتلـزم یک نگاه تخصصی، دقیق و به دور از تعصبات رایج سیاسی و غیرسیاسی است تا نتیجه آن شفاف سازی زوایای تاریک و پنهان تاریخ معاصر این سرزمین باشد.
 دست‏اند‏رکاران فصلنامه تاریخ پژوهی و اعضای خانه تاریخ مشهد با یک همکاری نزدیک و صمیمانه تلاش دارند با چنین نگاهی در حد توان خویش در این راه گام بردارند و انتشار دو شماره ویژه‏نامه در خصوص تاریخ انقلاب اسلامی در مشهد با چنین هدفی صورت پذیرفته است؛ کاری که هم اکنون در مرحله سوم به سوی اهداف تعیین شده به پیش می‏رود.
 یکی از مباحث اساسی در مورد تاریخ معاصر، بیان و بررسی خاطرات، نظرات و دیدگاه‏های افراد حاضر در صحنه‏های مهم تاریخی در قالب پروژه‏های «تاریخ شفاهی است.» مقوله‏ای که غفلت از آن می‏تواند باعث از دست رفتن فرصت‏های بسیار ذی‏قیمتی منجر شود چرا که طبیعتاً گذر زمان و کهولت سن حاضران در صحنه‏های مهم تاریخ معاصر غبار نسیان و فراموشی بر خاطرات دیرین خواهد نشاند و این به معنای از دست رفتن فرصت‏هایی است که جایگزین ندارند؛ اتفاقی که متاسفانه کم رخ نداده است. فعالیت در حوزه تاریخ شفاهی کاری است که هم اکنون مراکز علمی معتبر جهان در حال انجام آن هستند؛ به عنوان نمونه می‏توان از اقدامات و فعالیت‏های دانشگاه ‏هاروارد در این خصـوص یاد کرد. جالـب آن که کار در زمینه تاریخ شفاهی ایران یکی از مهمترین فصول این بحث به شمار می‏رود و این خود جای بسی تامل و البته تاسف دارد که مراکز علمی معتبر سـایر کشـورها بسیار پیشتر و بیشتر از دانشگاه‏ها و پژوهشـکده‏های داخلی دست به اقدام زده‏اند. کارهـای فراوانی در حوزه تاریخ مکتوب نیز از آن‏ها سراغ داریم و همین سبب شده اکنون در بسیاری موارد از دستاوردهای ایشان برای تفحص در تاریخ ایران استفاده کنیم، مسلماً علاوه بر جنبه‏های علمی اهداف بلندمدت دیگری نیز مد نظر سیاست‏گذران این مراکز هست که همین امر ضرورت تسریع در تاسیس مراکز تاریخ شفاهی توسط نهادهای علمی دانشگاهی را صدچندان می‏نماید. مراکز علمی و پژوهشی داخلی به خصوص آن‏هایی که از سابقه بیشتری برخوردارند می‏توانند ورود به حوزه تاریخ شفاهی را از درگاه تاریخ داخلی خویش نیز مد نظر قرار دهند. دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان یک مرکز علمی که قطب علمی بارزی در سطح کشور نیز به شمار میرود با سابقه حدود هفتاد ساله به پیشنهاد فصلنامه تاریخ پژوهی تدوین چنین تاریخی را آغاز نموده و خوشبختانه با همکاری و حمایت‏های مجموعه مدیریتی این دانشگاه تاکنون گام‏های موثری نیز در این زمینه برداشته است و امیدواریم این روند همچنان ادامه یافته و با تأسیس مرکز تاریخ شفاهی دانشگاه تا به عنوان الگویی برای سایر مؤسسات و مراکز معتبر علمی مطرح شود.

 تاسیس مراکز تخصصی مانند خانه تاریخ مشهد (که مدتی است راه‏اند‏ازی شده) و فرهنگسـرای انقـلاب اسـلامی نیز می‏تواند اتفاق مبارکی در این باب باشد تا در حوزه بررسی تاریخ این شهر به خصوص تاریخ معاصر آن در پیوند با انقلاب اسلامی به عنوان یکی از پایگاه‏های اصلی انقلابیون، از نظرات اهالی تاریخ استفاده نماید. همکاری و هماهنگی این مرکز با سایر افراد، نهادها یا مجموعه‏هایی که در زمینه تاریخ مشهد فعالیت می‏کنند می‏تواند زمینه بسیار مساعدی را برای پژوهش‏گران این عرصه فراهم آورد. مشهد به عنوان یکی از پایگاه‏های اصلی انقلاب و محلی که رهبران انقلاب توجه ویژه‏ای به آن داشته‏اند‏ ظرفیت‏ها و قابلیت‏های زیادی برای ورود به عرصـه تدوین تاریخ انقلاب دارد، جز آنچه اشاره شد راه‏اند‏ازی رشته تاریخ ایران با گرایش انقلاب اسلامی در مقطع کارشناسی ارشد نیز می‏تواند به عنوان یک پیشنهاد موثر مورد توجه مراکز علمی این شهر به ویژه دانشگاه بزرگ فردوسی قرار گیرد تا زمینه برای پرورش استعدادهای موجود در این خصوص بیش از پیش فراهم گردد.

 تطــبیق و مقایـسه گفتار افراد مختلف در یـک واقعه تاریـخی و نیز انـطباق این گفته‏ها با اسناد و مدارک موجــود می‏تـواند کـمک شــایانی به روشــن شدن حقایقی کند که شاید سال‏ها مورد تایید یا تکـذیب قرار می‏گرفته است.

در این ویژه‏نامه سعی شده است مباحثی که در قالب تاریخ شفاهی گردآوری شده با کمترین دخل و تصرف در محتوا و مضمون ارائه شود؛ و تحلیل وقایع با توجه به آگاهی‏های موجود قبلی بر عهده خوانندگان محترم گذارده می‏شود. تاریخ پژوهی از این فرصت نیز استفاده نموده، از همه عزیزانی که درباره مطالب منتشره در این ویژه‏نامه و ویژه‏نامه‏های قبل نظری دارند دعوت می‏کند مطالب و نظرات خود را به این نشریه ارائه نموده تا از آنها استفاده شود. تاریخ‏پژوهی همچنین آمادگی خود را برای انجام مصاحبه با افرادی که در وقایع مهم تاریخ معاصر ایران و مشهد حضور داشته‏اند‏ اعلام می‏دارد تا به این وسیله هم بر غنای آرشیو تاریخ شفاهی خود بیافزاید و هم منابع جدیدتر و بیشتری را در اختیار پژوهش‏گران علاقه‏مند قرار دهد.»
گزیده‏ای از دیگر مقالات این ویژه‏نامه در ادامه پیش روی شماست که آقای غلامرضا آذری‏خاکستر در اختیار ما گذاشته است:

• انقلاب اسلامی ایران و مطالعات شیعی در غرب انگلیسی زبان، سیدقاسم رزاقی موسوی، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
«نشانه‏هایی از آشنایی اولیه غربیان با شیعه را می‏توان در همان قرون اولیه اسلامی، دوره فاطمیان و یا جنگ‏های صلیبی یافت. اما پیشینه مطالعات علمی و آکادمیک شیعی در غرب انگلیسی زبان، چندان دور نیست و به اوایل قرن بیستم به پژوهش‏های گلدزیهر و دونالدسن برمی گردد. بررسی سیر این مطالعات، دگرگونی‏ها و گونه‏شناسی آن که مورد توجه هر اندیشمند شیعه است، نشان از فراز و فرودهایی دارد که این مطالعات را مورد توجه بیشتر قرار داده است. بررسی اجمالی سیر شیعه پژوهی در غرب انگلیسی زبان، گذر از دوران آشنایی اولیه، دوره سفرنامه‏نویسی همراه با ارائه اطلاعات به صورت سنتی بدون درنظرگرفتنِ شیوه‏های علمی و در نهایت دوره مطالعات علـمی و آکادمـیک را نشان می‏دهد. تحـولات چشـمگیر به لحاظ کمی و گستره موضوعی این مطالعات به ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران، موضوعی است که این نوشتار در صدد بررسی آن است. حجم گسترده این مطالعات، افزایـش چشمگیر مراکز شیعه پژوهی، توجه مراکز علمی و دانشگاهی به این مطالعات، برگزاری کنفرانس‏های مختلف درباره شیعه، به ویژه مسائل اجتماعی و سیاسی شیعه از نکات قابل توجه در بررسی این مطالعات، آثار و پیامدهای آن به شـمار می‏آید.»

• روزشمار دی ماه خونین مشهد، غلامرضا جلالی، استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
«در سال 1357 مردم مشهد با ابعاد انقلاب اسلامی بیشتر آشنا شدند. آنها با خواندن اعلامیه‏ها، به ویژه اعلامیه‏های دست‏نوشتی که در بیوت علما و مساجد نصب می‏شد، در جریان راه پیمایی‏ها و حوادث شهر و کشور و حتی مسایل جهانی قرار می‏گرفتند و از آرا و نظریات گروه‏های اجتماعی و رهبری انقلاب با خبر می‏شدند و کم کم اطلاعات نظامی، چریکی و نحوه تهیه مخلوط‏های انفجاری و ساختن کوکتل مولوتوف و نارنجک دستی و دفاع شـخصی و آشنایی با بکارگیری اسلحه‏های مختلف در دسترس مردم قرار می‏گرفت. بسیاری از اعلامیه‏ها و جزوه‏های خبر رسانی با بهره‏گـیری از امکانات دولـتی و در محیط‏هـای اداری تکـثیر می‏شـد و شعارها با تحول نیازهای جامعه دگرگون شده و تفکرات نوین و باورها و خواسته‏های مردم را در خود منعکس می‏کــرد. پلاکاردها مضـامین ملـی، دینی و انقلابی را به نمایــش می‏گـذاشت و از هنرهــا به ویژه هنرهای گرافیـک و کاریکاتور برای تبلیغ علیه رژیم استفاده می‏شد.در نقطه مقابل، قوای امنیتی دست‏اند‏رکار کنترل هر چه بیشتر اوضاع بودند. در طرح تأمین امنیت شهر مشهد که از سوی سرهنگ افشار گرجی برنامه‏ریزی شده بود، نقاط شهر به قسمت حساس، مهم و خیلی مهم تقسیم شده بود. کانون‏های حرکت در مشهد براساس گزارش مأمورین ویژه شهربانی نقاط زیر بودند: مدرسه نواب، منزل ‏آیت‏الله‏ سیدعبدالله شـیرازی، مسجد حاج ملاهاشم، منزل ‏آیت‏الله‏ قمی، مدرسه کاظمیه واقع در کوچه زری و مسجد درخت توت در خیابان نادری، مدرسه آیت‏الله خویی در کوچه مستشاری، مدرسه امیرالمؤمنین(ع)، مسجد مقبره جنب باغ نادری، مسجد جعفری‏ها، در چهارراه نادری و مدرسه حسینیه در بازارچه سراب، مسجد امام حسین(ع) در سه راه دارایی، مسجد بناها در خیابان خسروی، مدرسه موســی‏بن‏جعـفر(ع) در کوچه پنجم خیابان خسروی‏نو، مسجد ملاحیدر، منزل ‏آیت‏الله‏ میرزاجوادآقا تهرانی در خیابان خسروی‏نو، مسجد حاج‏فرهاد در کوچه تلفن خانه، مسجد ترک‏ها جنب بیمارستان سابق آمریکایی‏ها، مدرسه جوادیه، مسجدالرضا و کلانتری سابق، مسجد سنگی، مسجد صاحب‏کار، مسجد محراب‏خان در خیابان طبرسی، مدرسه عباس‏قلی‏خان، مدرسه محمدیه و مدرسه صاحب‏الزمان در کوچه حسن‏قلی و مسجد فیل در خیابان سفلی، تکیه نخود بریزها در میدان دقیقی، مدرسه رضوان در عیدگاه، مدرسه عسکریه در کوچه محمدیه در عیدگاه و مدرسه میرزا جعفر جنب حرم، حسینیه دانشکده ادبیات، دانشکده علوم خیابان اسرار، دانشکده دندانپزشکی، سینماها، مدرسه و حسینیه انتهای بازار سرشور، مسجد امام جعفر صادق(ع)، مدرسه جعفریه، کوچه میرعلم‏خان، مدرسه موسوی، مدرسه بعثت، تکیه طبسی‏ها، خواجه ربیع، مدرسه باقریه، مدرسه نقویه در کوچه کربلایی، مسجد صاحب‏الزمان، مسجد حوض لقمان در خیابان عشرت‏آباد و منزل عباس واعظ طبسی بودند...»

• سیری درزندگی و مبارزات ‏آیت‏الله‏‏العظمی سیدیونس اردبیلی، رحیم نیکبخت، پژوهشگر تاریخ انقلاب اسلامی
«درتحولات تاریخ ایران به ویژه بعد از رسمیت تشیع علما نقش و تاثیر مهمی ایفا کرده‏اند‏. از این پس به طور طبیعی مراجع و فقهای شیعه به حافظ هویت ملی تبدیل شدند زیرا هر تعرضی که موجودیت ایران را تهدید می‏کرد هویت شیعی ایران را مورد تعرض قرار می‏داد. نهضت‏های اسلامی که درتاریخ معاصر ایران به رهبری علما شکل گرفته با این رویکرد به وقوع پیوسته است. مشهد مقدس از جمله کانون‏های مهم مذهبی ایران می‏باشد که در دوره پهلوی اول شاهد قیام مسجد گوهرشاد و قتل‏عام مردم در این مسجد بود. در پی این قیام تعداد زیادی از علما دستگیر، زندانی و از مشهد تبعید شدند. از جمله نقش علمای تبعید شده مرحوم ‏آیت‏الله‏ العظمی سیدیونس اردبیلی بود که فعالیت‏های سیاسی اجتماعی او بعد از شهریور 1320 و فرار رضاشاه ادامه یافت وی در جریان در نهضت ملی نفت از حامیان نهضت در مشهد بود. مبارزات وی بخشی از فعالیت‏های مذهبی سیاسی علما و مراجع در تاریخ معاصر را تشکیل میدهد که پیشینه و بستر شکل‏گیری نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی است...»

• بازار و انقلاب اسلامی؛ مطالعة موردی هیأت‏های موتلفه اسلامی (در آغازین روزهای نهضت امام خمینی(ره))، امین عزیزی، کارشناس ارشد تاریخ انقلاب اسلامی
«بازار و بازاریان همواره در تحولات سیاسی و اجتماعی تاریخ معاصر ایران نقش آفرین بوده‎اند. عامل اصلی این نقش‎آفرینی به دلیل ارتباط و تعاملات دیرینة بازاریان با روحانیت و همچنین مراکز و مؤسسات مذهبی است. این ارتباط و تعامل را می‎توان از جنبش مشروطیت تا انقلاب اسلامی به خوبی مشاهده نمود. هیأت‎های مؤتلفة اسلامی که در اوایل دهة 1340ش از متن بازار تهران شکل گرفت از جمله گروه‎‏هایی است که با آغاز نهضت امام فعالیت‏های خود را آغاز کرد. این گروه با توجه به ماهیت بازاری و ارتباط گسترده با اصناف مختلـف بازار نقش مهمی در مبارزه با رژیم پهلوی و پیروزی انقلاب اسلامی ایفا نمود. این مقاله می‏کوشد ضمن شرحی کوتـاه از چگونگی تشکیل، سازمان، تشکیلات و پایگاه طبقاتی اعضای ایـن گـروه به فعالیـت‏ها و اقدامات این جمعیت در نهضت امام خمینی بپردازد...»

• نگاهی به نقش روحانیت مبارز در خراسان (بخش نخست)، علی‏جان سکندری، پژوهش‏گرتاریخ انقلاب اسلامی
«مشهد با وجود ویژگی‏های مذهبی و همچنین موقعیت و جایگاه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در تاریخ انقلاب اسلامی از اهمیت بسیار برخوردار است.این شهر دارای حوزه ای بس کهن است که درسال‏های 1340 الی 1357ش دارای مدارس متعددی بوده که قدمت بعضی از آن‏ها حتی به دوره تیموریان و صفویه هم می‏رسد. در این سال‏ها مشهد به لحاظ کثرت اهل علم جزو شهرهای کم نظیر ایران بوده و علمای موجه و صاحب نفوذی در میان مردم داشته است. وجود اسنادی از ساواک خراسان و توجیه ناتوانی آن در مقابله با روحانیون ضد رژیم دلیلی بر این ادعاست. در یکی از این اسناد، شهر مشهد از مراکز تشیع جهان دانسته شده که 2500نفر طلبه در حوزه آن مشغول تحصیل بوده و یک سوم شهر هم طرفدار روحانیت بوده‏اند‏. علاوه بر آن روزانه بطور متوسط 20 الی 30 هزار زوار هم به این شهر وارد می‏شده‏اند‏.
مخالفت و تحصن مردم مشهد در اعتراض به کشف حجاب در مسجد گوهرشاد حرم مطهر امام رضا (ع) و شهادت تعداد زیادی از آنان به دست ایادی پهلوی از اقدام‏های شاخص مردم این شهر در دفاع از ارزش‏های اسلامی است.
فعالـیت‏هایی که با آغاز نهـضت انقلاب اسـلامی به رهبری امام خمینی(ره) عینیت خاصی یافت. بعد از کودتای 28 مرداد 1332 و تعطیلی احزاب ملی و جمعیت‏های اسلامی، چند تن از مبارزان و روشن فکران مشهد دستگیر و به زندان قزل قلعه تهران منتقل شدند و با این وجود، جمعیت‏های سیاسی و اسلامی مشهد به صورت غیرعلنی فعالیت داشتند و با پخش اعلامیه‏های مخفی، مرحله جدیدی از مبارزات خود را علیه رژیم پهلوی آغاز کردند...»

• از مرجعیت حاج آقا حسین تا قیام پانزده خرداد1342 هـ.ش حاج‏ آقا حسن قمی، حسین روحانی‏صدر، کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، پژوهشگر پژوهشکده اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
«بـــی‏شــک در پیشینه پرفراز و نشیب تاریخ ایران، انقلاب اسلامی نقطه عطفی درجریان هویت یابی و پویش تحولات سیاسی اجتماعی مردم ایران به حساب می‏آید. انقلاب ایران با ماهیتی اسلامی در عصر انقلاب‏های مـدرن و گسست فکـری جوامع سیاسـی نوین از دوره حاکمیت فلسفه سنتی حیات به وقوع پیوست ویژگی خاص این انقلاب برخلاف رویکرد دین‏گریز انقلابات مدرن، بازگشت به دین و پی‏ریزی نظام اجتماعی جدیدی با اتکا به هنجارهای سیاسی و اجتماعی برگرفته از دین است که در آن مبنای میثاق ملی حقوق و تکالیف اجتماعی را بایدها و نبایدهای دینی تعیین می‏کند. علاوه برگرایش به دین، وجه تمایز دیگر این انقلاب حضور متولیان دین یعنی روحانیون در اداره و رهبری آن بود. ویژگی‏ای که در مقایسه با سایر جنبش‏های سیاسی مقارن از جهت نوع نیروها کارگزار انقلابی و مشارکت نخبگان دینی درآن درخور استثناست. علاقه و اشتیاق مردم به آگاهی از رویدادهای تاریخ معاصر مشهد مقدس به ویژه آنچه بر روحانیت این شهر تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی گذشته است، طی سال‏های اخیر موجب انتشار کتب و آثار تحقیقی بسیاری در این زمینه شده است که بسیاری از آنها ارزنده و ماندنی و بعضی با کمال تاسف افسانه‏پردازی و گمراه‏کننده است. بعضی از نهادهای انقلابی و موسسات فرهنگی و پژوهشی که به اسناد و مدارک معتبری از این دوران دسترسی دارند با انتشار تدریجی این اسناد کمک بزرگی به روشن شدن نقاط تاریک این دوره حساس تاریخ کشور ما می‏کنند که به واسطه نوع و انگیزه انتشار، محققان محدودی را به خود جذب نموده است. سابقه حضور روحانیت شیعه در عرصه‏های گوناگون سیاسی و اجتماعی هرچند دیرینه تاریخی دارد و فرازهای برجسته آن در ادوار مختلف مبارزات ملت ایران قابل جستجو است اما واقعیت این است که در جریان انقلاب اسلامی نمودهای تحرکات سیاسی درون صنفی این قشر و حضور فعال و آگاهانه آنها در توجیه، سازماندهی و بسیج نیروهای مردمی به گونه‏ای بود که جلوه خاصی به گستره پیکارهای مردمی بخشید و با ارتقای نقش ارشادی روحانیت شیعه، ایشان را در صف مقدم مبارزه قرارداد. این نوشته نگاهی تحلیلی دارد به رویدادهای مشهد مقدس از 1304 – 1342 هـ..ش و نقش پدر و پسری روحانی در مقابل با برخی اعمال خلاف شرع پهلوی‏ها که یکی از زمینه‏های پیروزی انقلاب اسلامی مردم ایران درسال 1357 را فراهم آورد....»

• تاثیر درگذشت و تشییع جنازه حجت‏الاسلام احمد کافی بر جریان انقلاب اسلامی در مشهد، نرگس فرهود کارشناس ارشد تاریخ، دبیرآموزش و پرورش
«در آستانه انقلاب 1357، اوضاع مشهد مانند سایر نقاط کشور ملتهب بود. سال 56 اعتراضات جسته گریخته‏ای علیه رژیم در این شهر به چشم می‏خورد. حادثه 30 تیر 1357 و در گذشت شیخ احمد کافی بهانه‏ای بود در راستای تسریع اعتراضات. در پی حادثه تصادف و درگذشت مرحوم کافی، و خصوصـاً انتشار خبر ساختگی بودن این سانحه، مردم بسیاری از نقاط مختلف کشور از جمله مشهد، تهران، کاشان، یزد، قم و...در مخالفت با رژیم پهلوی اعلام همبستگی کردند. ماجرای درگذشت این روحانی شهیر بر اوجگیری اعتراضـات عمومــی و ضـد حکومـتی بیشک تأثیرگذار بوده و بستر مناسبی جهت خیزش جدی‏تر در روند مقابله با رژیم را فراهم آورده بود. به دنبال تجمع مردم در خیابان‏ها و شعارهای ضدحکومتی، رژیم واکنش نشان داده و در راستای متفرق نمودن مردم که خطر انقلاب را با خود همراه داشتند از هر شیوهای استفاده می‏کرد. با درگذشت و تشییع جنازه مرحــوم کافـی پژواک اعتراضاتی در مشهد برخاسـت که رفته رفته گسترش می‏یافت. نوشـتار حاضـر نگاهـی اسـت به تأثـیرات درگذشـت و تشییع جنازه مرحــوم کافی درآستانه انقلاب در مشهد...»

• مروری برزندگی و مبارزات انقلابی شهید دیالمه، الهام یزدان پناه، کارشناس ارشد تاریخ
«شهید عبدالحمید دیالمه در زمره جوانانی که عمر کوتاه خود را در راه احیای مکتب اسلام و نشر فرهنگ اهل بیت به کار گرفته و در سنگرهای گوناگون با جهل و ستم به مبارزه پرداخته است. اندیشه مبارزه علیه حکومت پهلوی با برپایی راهپیمایی و تمرکز درایجاد وحدت در جنبش دانشجویی می‏تواند مهمترین اقدام وی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تلقی شود. وی با برپایی محافل مذهبی در دانشگاه تلاش می‏کرد مبارزات دانشجویی علیه حکومت پهلوی را سروسامان دهد بنابراین چند مرتبه تعقیب و توسط ساواک دستگیر می‏شود. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با تاسیس مجمع احیا «تفکرات شیعی» تلاش در جهت وحدت حوزه و دانشگاه دارد. وی به عنوان جوانترین نماینده به مجلس شورای اسلامی وارد می‏شود و از طریق سخنرانی به مبارزه با گروه‏های منحرف بعد از انقلاب می‏پردازد. در این مقاله سعی برآن است تا نحوه زندگی شهید عبدالحمید دیالمه و اقدامات ایشان قبل و بعد از انقلاب و دوران نمایندگی و ابتکارات و مبارزات و سخنرانی‏های مهم وی مورد بررسی قرار گیرد...»

• شهرداری مشهد در انقلاب اسلامی، علی نجف‏زاده، عضو هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه بیرجند
«در سال 1325ق/ 1286ش قانون تشکیل بلدیه‏ها در مجلس شورای ملی به تصویب رسید. به استثناء روزنامه « بلدالامین» که نخستین نشریة منتشر شدة اداره بلدیه مشهد است، دو سـال پس از تصویب این قانون، یعنی در سـال 1328ق/ 1288ش، بلدیه [همان شهرداری] در مشهد تشـکیل شده و نخستین رئیس بلدیه «شجاع‏الایاله» نام داشته است. عمـارت اولیه بلـدیه مشهد، در کوچة مجاور ادارة گمرک سـابق، پشت ارگ حکومتی قرار داشته که از سال 1332ش به محل کنونی انتقال یافته است. در نوشتار ذیل تلاش شده به وضعیت شـهرداری مشهد و نقش کارکنان آن در آستانة پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته شود...»

• واکاوی نقش فرهنگیان مشهد در انقلاب اسلامی (گفتگو با اکبر صابری‏فر)، مصاحبه و تدوین غلامرضا آذری‏خاکستر و غلامحسین نوعی، کارشناس ارشد تاریخ
«اکبر صابری‏فر متولد فروردیـن سال 1316ش است. والدین وی اهل یزد بوده‏اند که قبل از تولد ایشان در سال 1314ش به خراسان مهاجرت می‏کنند و در مشـهد ساکن می‏شوند. او دوره ابتدایی را در دبستان آذربایجان گذرانده و همزمان زبان فرانسه را می‏آموزد. در مقطع دبیرستان از محضر دکتر شریعتی بهره‏مند می‏شود؛ و در سال 1334ش ازدواج می‏کند. وی در سال 1335ش بعد از دریافت مدرک دیپلم استخدام آموزش و پرورش می‏شود. سپس با ادامه تحصیل در سال 1340ش موفق به دریافت مدرک لیسانس تاریخ و جغرافیا می‏گردد. آقای صابری‏فر تا سال 1357ش به تدریس خود ادامه می‏دهد. از فعالیت‏های ایشان در این ایام شرکت در جلسات کانون نشر حقایق اسلامی و جلسات مرحوم عابدزاده است. او در چند سال تدریس خود در دبیرستان رحیمیان تحت تاثیر تعلیمات آن زمان مقام معظم رهبری، آیت ا... خامنه‏ای قرار گرفته و در سال 1356ش وارد جرگه انقلابیون می‏شود. وی در اولین راهپیمایی شهر مشهد در17 دی ماه سال 1356 جزو محافظان است. در سال 1357ش انجمن معلمین را تشکیل می‏دهد. در سال‏های 58 و 59 معاون آموزشی اداره کل آموزش و پرورش خراسان و سال 1358 تا 1360ش مدیر سازمان اتوبوسرانی مشهد و در طی سال‏های 60 تا 64 همچنین 68 تا 71 شهردار مشهد بوده‏است.
از اهم فعالیت‏های ایشان در دوره تصدی می‏توان به اجرای طرح بزرگ میدان وحدت، افتتاح مجدد شهرداری‏های مناطق چهارگانه، احداث زیرگذر پارک ملت، افتتاح اولین مرکز کامپیوتر، بازگشایی بلوارهای شهید دستغیب، قاضی طباطبایی، امت و پل سوم طلاب، بلوار22 بهمن، بلوار کلاهدوز تا تقاطع عطار، بلوار چمن تا خیابان نخریسی اشاره نمود. در اوایل پاییز سال 1391 فرصتی دست داد تا بخشی از خاطرات ایشان ثبت و ضبط گردد...»

• شهید سیدعلی اندرزگو روحانی مبارز، عارف و چریک انقلاب، تدوین نعمت فیروزی، کارشناس ارشد الهیات
«شامگاه هجدهم ماه مبارک رمضان سال 1318ش (1357ق) بود که در یکی از محلات جنوب شهر تهران، به دنیا آمد و به دلیل تقارن او با شهادت امیرمؤمنان، نامش را علی نهادند. پدرش سیداسدالله، شغل بنایی داشت و سپس به خرده‏فروشی در میدان شوش تهران روی آورد و زندگی فقیرانه‏ای را برای هفت فرزندش، چهار پسر و سه دختر فراهم آورد. علی کوچکترین فرزند خانواده بود.
با آنکه خانواده‏اش از لحاظ مالی در شرایط معیشتی سختی بودند، از هفت سالگی چون دیگر کودکان درس را آغاز کرد، ولی در 12 سالگی به کار نجّاری در کنار برادرش، سید حسن پرداخت و درس را به صورت شبانه پیگیری کرد.پس از کلاس ششم، درس طلبگی را با عشق و شور نزد اساتیدی چون حجج اسلام بروجردی، و میرزا علی اصغر هرندی به آموزش جامع‏المقدمات، تحف‏العقول، نهج‏البلاغه، فقه واصول و... پرداخت و این چنین دوران نوجوانی خود را در محیطی مذهبی و با افراد متدین و مرتبط با شهید سیدمجتبی نواب‏صفوی گذراند...»

• جریان‏شناسی مبارزات فرهنگیان مشـهد تا انقلاب اسـلامی از نگاه ابراهیم عقدایی، مصاحبه و تدوین غلامرضا آذری‏خاکستر و غلامحسین نوعی، کارشناس ارشد تاریخ
«ابراهیم عقدایی در سال 1317ش در شهر نیشابور متولد شد. پدرش شیخ رضا عقدایی دارای تحصیلات حوزوی بود. دوره ابتدایی و متوسطه را در شهر نیشابور گذراند. بعد از قبولی در دانشسرای مشهد به تدریس در روستا‏ها مشغول شد. سپس از محضر استاد محمدتقی شریعتی بهره جست. بعدها با شرکت در جلسات روحانیون مبارز فعالیت خودر را علیه رژیم پهلوی آغاز نمود. در سال 1342 در دانشسرای عالی تهران پذیرفته شد این موضوع عاملی بود برای آشنایی ایشان با جلال آل‏احمد. وی به عنوان یک روشنفکر مورد اقبال جوانان مذهبی قرار داشت. عقدایی به دلیل همین فعالیت‏های ضد رژیم از دانشسرای عالی اخراج و به مشهد برگردانده شد. بعد از مدتی دوباره به تدریس در مدارس و تحصیل در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول گردید. درسال‏های 48 و 51 و1357 توسط ساواک دستگیر اما بعد از مدتی تحت نظارت ساواک مشغول به کار شد. همزمان آموزشگاه‏های فارابی و ابوریحان را با کمک عده‏ای تاسیس نمود. ایشان با بهره‏مندی از هدایت‏های امام خمینی(ره) و دیگر روشنفکران مذهبی در مسجد هدایت تهران تبلیغات گسترده‏تری را علیه حکومت پهلوی مجدداً آغاز کرد. در سال 1354 جامعه فرهنگیان را با کمک فرهنگیان مبارز تشکیل داده و دیگر بار در پس حوادث دی ماه مشهد درسال 57 توسط رژیم پهلوی گرفتار شده و پس چند روز آزاد شد...»

 
تعداد بازدید: 4970