باید مواظب بود که خاطره به رمان تبدیل نشود
در نشست بررسی کتابهای «خاطرات زنان و اسرا» مطرح شد
محسن کاظمی در نشست بررسی مجموعه کتابهای «خاطرات زنان و اسرا» گفت: در حوزه نگارش کتاب برای زنان حرکتی رو به جلو را شاهد هستیم و امیدواریم این حرکت پرشتاب آسیبی به تاریخ شفاهی نزند و خاطره را به رمان تبدیل نکند.
نشست بررسی مجموعه کتابهای «خاطرات زنان و اسرا» با حضور نویسندگان، محسن کاظمی و سیدقاسم یاحسینی (20 اردیبهشت ماه) در غرفه سوره مهر در بیست و پنجمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران برگزار شد.
در ابتدا یاحسینی با اشاره به اینکه در سالهای اخیر کتابهای خوبی در حوزه زنان و هشت سال دفاع مقدس منتشر شده است گفت: از آغاز دهه 80 با تأسیس واحد تاریخ شفاهی زنان در دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری، وارد مراحل تدوین و نگارش کتابها در این حوزه شدهایم که باید در کنار این موفقیت به آسیبشناسی آن هم اشاره داشت.
وی ادامه افرود: اکنون جامعه نشر در حوزه خاطرهنویسی به سوی صنعت خاطره میرود. زیرا استقبال خوب مخاطبان از کتابهای خاطرات باعث شده برخی مراکز به سمت صنعت خاطره سقوط کنند. زیرا این ناشران پیش از آنکه به دنبال کیفیت باشند دغدغه کمیت دارند و به جای تولید آثار فاخر میخواهند آمار کتابهای خود را بالا ببرند. این اتفاق امری خطرناک در حوزه خاطرهنویسی است. در کنار آن نیز برخی مؤلفان هم به جای خاطره، داستانهای تخیلی و غیر واقعی را به مخاطب ارایه میدهند و نام آن را خاطره میگذارند.
یاحسینی با ابراز تاسف از چاپ نشدن کتاب «کمان زنان» که آن را چند سال پیش نوشته و به حوزه هنری تحویل داده است گفت: این کتاب قرار بود چند سال پیش توسط سوره مهر منتشر شود ولی تاکنون هیچ خبری از انتشار آن به من داده نشده است.
این نویسنده در این باره که چرا در حوزههای انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس رمانهای کمی داریم گفت: جامعه ادبی کشور در بخش داستان نگاری دچار مشکل است. این مساله در حوزه داستاننگاری جنگ و انقلاب هم وجود دارد.
وی ادامه داد: خاطره از دل مردم بیرون میآید، به همین دلیل برای مخاطب جذاب است و میتواند به عنوان یک ژانر مستقل مورد توجه قرار گیرد. اما با کمال تأسف با این که داستان نویسان خوبی در زمینه انقلاب و جنگ داریم و نوشته نشدن این نوع کتابها به دلیل فراهم نبودن فضای فرهنگی لازم و گفتمان مختص آن است.
یاحسینی گفت: رمان زمانی میتواند جای خود را در جامعه پیدا کند که افکارش را با شجاعت بیان کند و نویسنده به راحتی وارد قلمرو خصوصی فرد شود اما در فضای موجود این مسایل خط قرمزهایی هستند که نمیتوان برای نوشتن یک رمان جذاب از آنها استفاده کرد. امیدواریم با توجه به کارهایی که سوره مهر در چند سال اخیر برای چاپ کتابهای فاخر در زمینه رمان و داستان انجام میدهد دهه 90 سال شکوفایی این دو ژانر ادبی باشد.
در ادامه محسن کاظمی با اشاره به بالابودن جمعیت زنان نسبت به مردان و سهم حضور آنان در فرهنگ و صحنههای مختلف سیاسی و فرهنگی گفت: تاکنون در عرصه مکتوبات با موضوع زنان، کاری خوب انجام نشده است که بتوان آن را به عنوان سرمایه ادبی معرفی کرد.
وی افزود: پدیده جنگ بعد از انقلاب شکل گرفت. این دو حادثه مهم تاریخی باعث شدند تا بسیاری از نویسندگان در این حوزه دست به قلم شوند. اما در این میان مسایل مربوط به زنان به عنوان یکی از سرچشمههای این حوزه، محدود دیده شدند. به همین دلیل است که برای نگارش کتابی درباره خاطرات زنان مراحل زیادی طی میشود تا این محصول تبدیل به کتاب شود.
کاظمی ادامه داد: این روزها آنچه مشاهده میشود خاطرات دست خوردهای است که تحت عنوان خاطرات مستقل چاپ میشوند؛ در حالی که در آنها تحلیل و تخیل نویسندگان هم وارد شده است. این آثار در آیندهای نه چندان دور وقتی به منظر نقد بروند، خواهید دید محلی از اعتنا ندارند و حرفی برای گفتن در میان آنها نیست.
نویسنده کتاب «خاطرات عزتشاهی» گفت: باید در این باره فکری جدی کرد و خاطرات را به عنوان اسناد شفاهی این کشور در داستان، رمان و تخیل راه داد. نویسنده نباید با پردازش و فضاسازی کتابی را بنویسد که تنها هدف آن خوش آمدن مخاطب باشد. در بیان خاطرات هیچ فردی حق تصرف در حوادث را ندارد. در واقع داستاننویسان میتوانند پس از چاپ کتابهای خاطرات از این آثار به عنوان منبع در رمانهای انقلاب و جنگ استفاده کنند.
وی در ادامه با اشاره به حضور زنان به دو شکل مستقیم و غیرمستقیم در دوران انقلاب و دفاعمقدس افزود: زنان در جنگ به عنوان امدادگر و دوران انقلاب به عنوان افرادی که اعلامیه پخش میکردند نقشی مستقیم داشتند اما زنان به صورن غیرمستقیم سهم بزرگی در این حوزه ایفا کردهاند. تحمل شرایط سخت آن زمانها و روحیه دادن به مردان و اعضای خانواده مهمترین مواردند زیرا زنان سنگ صبور انقلاباند و نقش مهمی در لایههای پنهان انقلاب و جنگ ایفا کردهاند.
کاظمی در ادامه به کتاب «خاطرات مرضیه حدیدچی» به عنوان یک مبارز که در گروههای مختلف فعال بود و زندان را تحمل کرد و سپس هجرت در پیش گرفت و یار امام (ره) شد اشاره کرد و گفت: وی جسارت کرد و خاطرات خود را برای ما بیان کرد. همین اتفاق باعث شد تا دیگر زنان هم به بیان خاطرات خود روی بیاورند. کتاب «خورشید واره» برگرفته از خاطرات طاهره سجادچی نیز کتاب خوبی در حوزه خاطرات زنان است که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است.
وی در ادامه با تاکید بر این که کتابهای خوب زمانی منتشر میشوند که با کج سلیقگی نهادهای مختلف اصل مطلب از بین نرود افزود: کتاب «زیتون سرخ» اثر سیدقاسم یاحسینی میتوانست اثری جهانی شود اما به خاطر کج سلیقگیها بخش اعظم آن حذف شد.
کاظمی درباره کتابهایی که خود در حوزه انقلاب نوشته است گفت: شاید یکی از نادرترین کتابهای خاطرات انقلاب که تاکنون نوشته شده و زن به شکل ظاهری هیچ نقشی در آن ندارد «خاطرات عزتشاهی» باشد که در بخشی کوچک فقط اشارهای به مادر عزتشاهی دارد. جالب است بدانید که در یکی از ایدههای مسوولان صدا و سیما که میخواست به صورت ویژه برای این کتاب فیلمنامه بنویسد، زنی براساس تخیل خلق شده بود اما عزتشاهی این موضوع را نپذیرفت.
وی ادامه داد: آقای عزتشاهی میخواست نگاه تاریخی به حوادث انقلاب را حفظ کند. صدا و سیما هم میتوانست براساس همین مستندات فیلمی زیبا بدون حضور زن بسازد اما آنچه این کتاب را موفق کرد وضعیت ساده و صریح عزتشاهی در بیان خاطرات است؛ اینکه توانسته به جرأت درباره تمام گروهها و سازمانها حرف بزند. اما کتاب « خاطرات احمد احمد» وضعیت متفاوتی با خاطرات عزتشاهی دارد و زن نقش محوری در ماجراها ایفا میکند.
کاظمی ادامه داد: در حوزه نگارش کتاب برای زنان حرکتی رو به جلو را شاهد هستیم و امیدواریم این حرکت پرشتاب آسیبی به تاریخ شفاهی نزند و خاطره را به رمان تبدیل نکند. امروزه حضور زنان در عرصه نگارش کتابهای دفاع مقدس به عنوان راوی یا نویسنده بسیار پررنگ شده است و بسیاری از زنان مصاحبهگر و پژوهشگر شدهاند که بخش عظیمی از خاطرات جنگ را استخراج و در اختیار نسل امروز قرار میدهند. اما باید این را در نظر داشت که از نظر فرهنگی در کشوری زندگی میکنیم که زنان دچار محدودیتها و تعابیر خاص خودند و به دلیل برخی از مشکلات فرهنگی هرگز نمیتوانند خاطرات خود را بیان کنند.
خبرنگار : اکرم دشتبان
خبرگزاری کتاب ایران (IBNA)
تعداد بازدید: 3855
http://oral-history.ir/?page=post&id=2990