عبور از آخرین خاکریز - 18

دکتر احمد عبدالرحمن

16 خرداد 1405

شاید برخی در نتیجه‌گیری شتاب به خرج بدهند و مدعی شوند که ایران به هر حال تجاوز را آغاز کرد و با گسترش دامنه تشنج طی روزهای یک الی چهار سپتامبر موجبات شروع جنگ را فراهم ساخت، ولی از یک سو با نگرشی به حوادث ماه ژوئن که پیش از این ذکر شد و همچنین نکات مبهمی که در بمباران شهر خانقین نهفته است، متوجه حقایق خواهیم شد.

انسان وقتی می‌شنود خسارات وارده به شهر بزرگی نظیر خانقین که مدت 14 ساعت زیر آتش توپخانه قرار داشت از تعداد کمی کشته و مجروح تجاوز نمی‌کند، در شگفت می‌ماند. در مورد ساختمان‌ها و ملک‌ها صادقانه بگویم جز شکاف بزرگی در سقف ساختمان فرمانداری خانقین ـ که بر اثر اصابت خمپاره قبل از شروع ساعت کار اداری بوجود آمده بود ـ ضایعات دیگری مشاهده نکردم. البته دیوار خارجی بیمارستان شهر که در مجاورت اداره مرزبانی قرار داشت بر اثر اصابت گلوله خمپاره متحمل ضرر و زیان‌هایی شد، اما خسارت جانی در بر نداشت. تأسیسات نظامی اطراف شهر نیز که زیر آتش شدید گلوله‌های خمپاره قرار داشت به استثنای مجروحی که شرح آن پیش از این ذکر شد خسارات جانی دیگری را متحمل نگردید. بطور حتم اگر مرکز پر جمعیت شهر که بازارها، ادارات دولتی، پارکینگ‌ اتوموبیل‌ها، سینماها و اماکن مسکونی در آن قرار دارند مورد هدف قرار می‌گرفت کشتاری عظیم به راه می‌افتاد.

بایستی اذعان کنم که در چگونگی وقوع حادثه روز چهارم سپتامبر نکات مبهمی نهفته است که نیاز به تحقیق و بررسی بیشتری دارد. من فقط می‌توانم ماوقع را از دید خودم و در موقعیتی که هنگام گلوله‌باران قرار داشتم تشریح نمایم و تصور می‌کنم این بازگویی برای بیان تمام حقیقت ماجرا کافی نباشد. گلوله‌هایی از سمت شرق، شمال شرقی و یا جنوب شرقی به سوی خانقین پرتاب می‌شد و احتمال اینکه نیروهای عراقی در این گلوله‌باران نقشی داشته باشند، امری دور از انتظار نیست.

بعدها یکی از افسران توپخانه که در حین گلوله‌باران حضور داشت و اینک در اسارت نیروهای اسلامی بسر می‌برد خاطرنشان ساخت که برخی از آتشبارهای عراق به این عمل مبادرت ورزیدند. آنها برای بمباران خانقین یا به داخل خاک ایران نفوذ کرده بودند و یا اینکه در مناطق نزدیک به «قورتو» و یا تپه «زین‌القوس» استقرار داشتند. هر کس به نقشه این منطقه نظری بیفکند متوجه فرورفتگی مرز عراق در این دو نقطه ـ قوره‌تو و زین‌القوس ـ به داخل خاک ایران خواهد شد. بنابراین چنین تصوری ممکن به نظر می‌رسد که توپخانه عراق از حوالی این دو نقطه مراکزی از شهر خانقین را گلوله‌باران کرده باشد.

ما در تاریخ به حادثه مشابهی قبل از تجاوز آلمان هیتلری به خاک لهستان در 1939 برمی‌خوریم. در آن تاریخ یگانی از نیروهای آلمانی به داخل خاک لهستان نفوذ کردند تا برخی از تأسیسات آلمان را مورد هدف قرار دهند و با این عمل بهانه‌ای جهت حمله ارتش آلمان به لهستان داشته باشند.

بی‌درنگ به سمت دوزخ

حدود ساعت 10 شامگاه روز پنجشنبه شوم، به همراه یکی از همکارانم به پشت‌بام قلعه رفتم تا بعد از سپری نمودن حوادث مهیج و طاقت‌فرسا در طی روز، سر بر بالین بگذارم. هوا بسیار لطیف بود و ما که خستگی تلاش روزانه را بر تن داشتیم آرزو کردیم خوابی آرام چشمانمان را برباید. ناگهان صدای غرش زره‌پوش‌ها آرمش شب را بر هم زد. انبوه عظیمی از زره‌پوش‌ها در نزدیکی محل بازرسی در حرکت بودند ولی تاریکی شب ما را از مشاهده آنها بازمی‌داشت.