کارگاه آموزش تاریخ شفاهی - 8

آداب مصاحبه

شاهد یزدان

28 دی 1401

سایت تاریخ شفاهی در نظر دارد مطالب آموزشی برخی کارگاه‌های تاریخ شفاهی را به صورت مکتوب در اختیار مخاطبان قرار دهد. مجموعه حاضر با استفاده از مطالب یکی از کارگاه‌های آموزشی از این دست تنظیم شده است. همانطور که ملاحظه خواهید کرد بسیاری از مطالب ارائه شده مطالب بکر یا کمتر گفته شده نیست، اما سعی شده مطالب دسته‌بندی‌شده ارائه شود تا بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.

■

حین مصاحبه

در حین مصاحبه لازم است آداب اجتماعی توسط مصاحبه‌کننده رعایت شود. در این بخش برخی از این آداب شرح داده خواهد شد.

آداب مصاحبه

●   مدت هر جلسه مصاحبه اگر بین 60 تا 90 دقیقه باشد گزینه خوبی است و بهترین نتیجه را خواهد داد.
●  مکان مصاحبه باید جایی باشد که مصاحبه‌شونده انتخاب می‌کند و در آن‌جا راحت‌تر است.
●  زبان بدن مصاحبه‌کننده بسیار اهمیت دارد؛ این‌که در چه جایی حالت‌هایی مثل تأیید، تعجب و... را با حالت‌های مختلف بدن به مصاحبه‌شونده نمایش دهد یا با حرکات دست صحبت کند. نسخه واحدی برای این موضوع وجود ندارد، مصاحبه‌کننده با توجه به فرهنگ، موقعیت مکانی و... باید تشخیص دهد که بهترین شیوه استفاده از زبان بدن در هنگام مصاحبه کدام است.
●  فاصله بین دو جلسه بستگی به تشخیص محقق دارد و شامل هیچ قاعده‌ای نیست، اما برخی کارشناسان پیشنهاد می‌کنند در هر هفته یک جلسه مصاحبه برگزار شود.
●  جلسه باید یک «شروع خوب» داشته باشد؛ این شروع خوب را مصاحبه‌کننده باید متناسب با حالات روحی مصاحبه‌شونده پیدا کند.
●  لازم است مصاحبه‌کننده سؤالاتی که برای هر جلسه آماده کرده پیش از مصاحبه به دفعات مرور کرده و به خاطر بسپرد؛ همچنین آمادگی لازم برای طرح سؤالاتی که ممکن است در حین مصاحبه پیش بیاید را نیز داشته باشد. نباید سؤالات به صورت کامل در جلسه مصاحبه به صورت روخوانی پرسیده شود. فقط مصاحبه‌کننده می‌تواند برخی از واژگان را در دفتر یادداشت بنویسد تا فراموش نکند.
●  نحوه نشستن مصاحبه‌کننده هم از اهمیت بالایی برخوردار است. ایجاد تعادل بین نحوه نشستن خیلی رسمی یا خیلی راحت و همچنین موقعیت و زاویه مصاحبه‌کننده نسبت به مصاحبه‌شونده مواردی از این دست هستند.
●  جلب اعتماد راوی توسط مصاحبه‌کننده بسیار مهم است. این‌که مصاحبه‌شونده مطمئن شود درباره حرف‌هایی که می‌زند یا مواردی که در مکان مصاحبه دیده می‌شود، مصاحبه‌کننده فرد امانت‌داری است.
●  در برخی کشورها برای انجام یک کار تاریخ شفاهی، قرارداد حقوقی مکتوبی تنظیم می‌کنند و مصاحبه پس از امضای این قرارداد شروع می‌شود. در این قرارداد مواردی چون مشخص شدن صاحب اثر، اجازه‌های استفاده و انتشار، نقض قوانین و... دیده می‌شود.
●  لازم است هر مصاحبه شناسنامه‌ای هم داشته باشد. برای این کار در ابتدا و انتهای جلسه، مصاحبه‌کننده در حد یکی دو جمله در مورد نام مصاحبه‌شونده، تاریخ انجام مصاحبه، مکان جلسه، چندمین جلسه و موضوع آن صحبت می‌کند.