نظریه‌هایی درباره تاریخ شفاهی به روایت هوش مصنوعی

نظریه سوم: نقص‌پوشی (پوشاندن خلأ سند با روایت شفاهی)

27 خرداد 1405

تاریخ شفاهی، بیش از آنکه انباشتِ روایت باشد، میدانِ گفت‌وگوی روشمند میان حافظه، قدرت، اخلاق و بازنمایی است. در این میان، یکی از چالش‌های پژوهشگران این حوزه، عبور از «گزارش مصاحبه» به «ساختار نظری» است؛ پرسشی که هر متخصص، بنا بر تجربه و چارچوب فکری خود پاسخی متفاوت به آن می‌دهد.

اگر پاسخ‌های 8 نفر از متخصصان تاریخ شفاهی را ـ که در سایت تاریخ شفاهی به یک پرسش مشخص پاسخ داده‌اند ـ در اختیار هوش مصنوعی قرار دهیم، چه الگوها و تکرارهایی به دست خواهد آمد؟ آیا هوش مصنوعی صرفاً بازگوکنندۀ اتفاقِ ‌آرا است یا  از کثرتِ پاسخ‌ها به یک نظریه‌ خواهد رسید؟

برای یافتن نتیجه، پاسخ‌های متخصصان را با کمک هوش مصنوعی DeepSeek تحلیل کردیم و به نظریه‌هایی رسیدیم.

از این پس نظریه‌های استخراج شده توسط هوش مصنوعی بر اساس پاسخ‌های متخصصان، به ترتیب خواهد آمد تا باب جدیدی در نظریه‌پردازی با موضوع تاریخ شفاهی گشوده شود.

■

نظریه سوم: نقص‌پوشی (پوشاندن خلأ سند با روایت شفاهی)

جمله نظریه‌ای:

هرچه به دوره معاصر نزدیک‌تر می‌شویم، اسناد رسمی یا در دسترس نیستند یا تحت تأثیر دروازه‌بانی اطلاعات و دستکاری‌های سیاسی قرار دارند؛ در این وضعیت، خاطره (به عنوان ماده خام تجربه‌زیسته) و تاریخ شفاهی (به عنوان روشِ راستی‌آزمایی و تحلیل) نه رقیب یکدیگر، بلکه دو لایه از یک پل وجودی هستند که تنهاییِ سند را جبران می‌کنند، صدای طبقات فرودست و نادیده را به تاریخ اضافه می‌نمایند، و حجابِ زمان را برای درک چراییِ کنش‌های انسان معاصر می‌شکافند؛ از این رو اهمیتِ بنیادین آن‌ها در «نقصِ ساختاری منابع رسمی» و «نیازِ وجودی انسان به مانایی و روایت» ریشه دارد.

پیش‌زمینه نظری:

این نظریه بر مبنای پاسخِ ۸ متخصص تاریخ شفاهی (غلامرضا آذری خاکستر، محمدمهدی بهداروند، حسن بهشتی‌پور، ابوالفضل حسن‌آبادی، محمدمهدی عبدالله‌زاده، سید محمدصادق فیض، حمید قزوینی و شفیقه نیک‌نفس،) به پرسش «خاطره یا تاریخ شفاهی در دوره معاصر، چه اهمیتی دارد؟» به دست آمده است؛ تکرار مفاهیمی چون «جبران خلأ اسناد مکتوب»، «صدای طبقات فرودست و نادیده»، «پیوند تجربه فردی و حافظه جمعی»، «مقاومت در برابر دروازه‌بانی اطلاعات و دستکاری رسانه‌ای»، «کمک به کشف لایه‌های پنهان واقعیت»، «حفظ میراث شفاهی و انتقال هویت به نسل‌های آینده» و «کاهش حجاب زمان برای درک چرایی کنش‌های انسان معاصر» در این پاسخ‌ها، هوش مصنوعی را به الگویی که مطالعه کردید رسانده است.

برای مشاهدۀ پاسخ‌های اولیه متخصصان به این پرسش، اینجا کلیک کنید.