پاسخ کارشناسان به سؤالات تاریخ شفاهی

100 سؤال/47

اولویت با کدام است؛ مصاحبه صوتی یا تصویری؟

17 شهریور 1405

از چند پژوهشگر و فعال حوزه‌ تاریخ شفاهی خواستیم دیدگاه خود را دربارۀ سؤالات تاریخ شفاهی بیان کنند. نام هر یک از شرکت‌کنندگان در ابتدای پاسخ‌ آنها آمده و متن تمام پاسخ‌ها تا پایان هفته در همین‌ درگاه منتشر خواهد شد. هدف از این طرح، گشودن دریچه‌های جدید به یک مسئله و ارتقای گفت‌وگوهای علمی در حوزۀ تاریخ شفاهی است.

در این طرح، شنبۀ هر هفته یک پرسش مطرح می‌شود و از کارشناسان می‌خواهیم تا پایان هفته دیدگاه خود را در قالب متنی کوتاه (حدود ۱۰۰ کلمه) ارائه کنند. تمامی پاسخ‌ها در کنار یکدیگر منتشر خواهند شد تا مخاطبان بتوانند دیدگاه‌ها را مقایسه و تحلیل کنند.

مطالب، نظرات فرستادگان است و لزوماً نظر سایت تاریخ شفاهی نیست. هرچند قرار است پاسخ‌ها بر اساس حدود ۱۰۰ کلمه باشند، اما برای رعایت ادب و ناقص نماندن بحث، در مواردی پاسخ‌های بیش از این اندازه نیز پذیرفته می‌شود.

این بار از کارشناسان تقاضا کردیم پاسخ سؤال را تا یکشنبه شب ارسال فرمایند تا همۀ پاسخ‌ها روز سه‌شنبه منتشر شود.

از درهم‌تنیدگی این پاسخ‌ها با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، به نظریه‌هایی درباره تاریخ شفاهی رسیده‌ایم که در آینده‌ای نزدیک منتشر خواهد شد.

سؤال 47:

اولویت با کدام است؛ مصاحبه صوتی یا تصویری؟

____________________________________________

پاسخ به سؤال 47:

غلامرضا آذری خاکستر

تاریخ شفاهی در آغاز بر ضبط و ثبت صدا استوار بود. با پیشرفت فناوری، تجهیزات و شیوه‌های ثبت مصاحبه توسعه یافت. امروزه در استانداردهای تاریخ شفاهی، استفاده از تجهیزات صوتی و تصویری باکیفیت تأکید می‌شود. همچنین توصیه می‌کنند برای افزایش اطمینان از ثبت اطلاعات، در کنار تجهیزات تصویربرداری، از ضبط‌کننده‌های صوتی دیجیتال حرفه‌ای نیز به‌صورت هم‌زمان استفاده شود. انتخاب مصاحبه صوتی یا تصویری تابع سیاست‌ها، اهداف و امکانات مراکز تاریخ شفاهی است. با این حال، مصاحبه تصویری، افزون بر محتوای گفتاری، امکان ثبت حالات چهره، حرکات، واکنش‌ها و شیوه بیان راوی را فراهم می‌کند. ازاین‌رو، در صورت برخورداری از امکانات مناسب، مصاحبه تصویری باکیفیت در اولویت قرار می‌گیرد.

حسن بهشتی‌پور

اگر ناچار باشیم میان تصویر خوب با صدای بی‌کیفیت و صدای باکیفیتِ بدون تصویر، یکی را انتخاب کنیم، معمولاً صدای باکیفیت انتخاب مناسب‌تری است؛ زیرا تصویر به‌تنهایی نمی‌تواند کاستی جدی در ثبت روایت گفتاری را جبران کند. با این حال، تصویر را نمی‌توان فاقد اهمیت دانست. هنگامی که حرکات بدن، چهره، اشیا، عکس‌ها، اسناد، نقشه‌ها یا مکان‌ها بخشی از روایت باشند، تصویر، ارزش و گاه ضرورت پیدا می‌کند. بنابراین، در مصاحبه‌های مهم، بهترین روش ضبط همزمان صوت و تصویر است، اما از نظر فنی باید کیفیت صدا اولویت نخست و تصویر، مکمل آن باشد. چون راوی هم در ضبط صوتی احساس بهتر و راحتی دارد.

سید محمدصادق فیض

اصل با شروع و ادامه مصاحبه است، اما ترجیح با تصویر است به شرط آنکه اخلالی در جریان مصاحبه ایجاد نکند. زیرا راویان همان‌طور که در آغاز کار به سختی تن به مصاحبه می‌دهند، بسیاری از آنان در مقابل دستگاه ضبط صوت هم از خود واکنش نشان می‌دهند، چه رسد به دوربین. بنابراین برای حذف این شرایط و مجاب کردن راوی به ادامه مسیر مصاحبه، باید با احتیاط عمل کرد و در ادامه دوربین را روشن کنید!

محمدمهدی عبدالله‌زاده

نوع مصاحبۀ تاریخ شفاهی وابسته به متغیرهایی چون در دسترس بودن دستگاه‌های ضبط صوت یا فیلمبرداری، اهداف مصاحبه، روحیه و شخصیت مصاحبه‌شونده، نظر کارفرما و شرایط محیط مصاحبه است؛ بر این اساس می‌توان از همه تجهیزات بهره برد. البته برخی مصاحبه‌شوندگان در برابر دوربین فیلمبرداری با انگیزۀ بیشتری به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند و حتی ادبیاتشان بهتر می‌شود. بر عکس تعدادی از دوربین و میکروفن گریزانند و تنها به استفاده از ضبط صوت رضایت می‌دهند. موارد نادری هم به هیچکدام!

ابوالفتح مؤمن

در تاریخ شفاهی، حرکات بدن یا زبان بدن (Body Language) اهمیت زیادی دارد. آن‌چه به گفتار نمی‌آید، با حرکات بدن بیان می‌شود؛ اعم از شادی، غم، خرسندی و ناخوشایندی. برخی رخدادها و حتی نام شخصیت‌ها را نیز می‌توان از آن دریافت. زبان بدن تکمیل‌کننده گفتار راوی است. وقتی صوت و تصویر توأم باشد، روایت راوی مستندتر می‌شود و می‌تواند ضمیمه کتاب تدوین‌شده باشد. همچنین به‌عنوان داده آرشیوی در ساخت آثار تاریخی کاربرد دارد، به‌ویژه اگر از نظر نوع بیان، حرکات، پوشش و تیپولوژی مورد توجه قرار گیرد. از طرف دیگر، انتقال‌دهنده حس نوستالژی است. پس بنا به دلایل مذکور، مصاحبه تصویری در اولویت قرار دارد.

ابوالفضل حسن‌آبادی

در تاریخ شفاهی، هسته داده، روایت، خاطره، تجربه و گفتار راوی است. در هر پروژه، بنا به اهداف، نوع موضوع، کارکردهای مورد انتظار و بودجه، می‌توان از مصاحبه‌های صوتی، تصویری یا هر دو روش موجود به‌صورت همزمان استفاده نمود. در انتخاب نوع مصاحبه صوتی و تصویری، به‌طور کلی ارجحیتی نیست و مصاحبه تصویری الزاماً تاریخ شفاهی بهتری تولید نمی‌کند؛ حتی ممکن است دوربین باعث شود راوی رفتار خود را کنترل و از صمیمیت و عمق روایت کاسته شود. این درایت مصاحبه‌کننده است که در صورت امکان انجام دو نوع مصاحبه، بنا به موقعیت، نوع روایت و شرایط مصاحبه‌شونده، یکی یا هر دو را انتخاب نماید.

حمید قزوینی

در مصاحبه تاریخ شفاهی، اولویت با دریافت و ثبت دقیق روایت است. اینکه از چه ابزاری استفاده شود، بستگی به امکانات پروژه و موافقت راوی هنگام مصاحبه دارد. گاهی راوی به علت برخی ملاحظات، مانع ضبط صدا و تصویر خود می‌شود و تصریح می‌کند که توضیحاتش مکتوب شود؛ در این صورت، مصاحبه‌کننده ناچار است روایت او را نوشته و ضمیمه گزارش مصاحبه کند؛ یعنی شیوه ثبت روایت تابع وضعیت راوی و نظر اوست. البته همیشه ثبت تصویری مصاحبه ارجح است و امکان ثبت احساسات، عواطف ظاهری، زبان بدن و برخی اشارات راوی را فراهم می‌کند؛ اما اگر دوربین موجب اضطراب او شود، ناگزیر باید به ضبط صدا اکتفا کرد.

هوش مصنوعی

اولویت با مصاحبه تصویری است، بهشرطی که زیرساخت پایدار باشد. تصویر اعتماد می‌سازد، زبان بدن را منتقل می‌کند و برای مخاطب جذاب‌تر و به‌ یاد ماندنی‌تر است. اما اگر اینترنت ناپایدار، یا هدف، ثبت سریع نظر یا حفظ حریم شخصی باشد، صوتی ارجح است. فرمول ساده: برای محتوای عمیق و ارتباطی؛ تصویر. برای سرعت، دسترسی آسان، یا شرایط نامناسب؛ صدا. در عمل، ترکیب هر دو (ضبط صوتی با کیفیت همراه با تصویر) بهترین راه حل است. (deepseek)

به‌طور کلی، اولویت با مصاحبه صوتی است؛ زیرا ساده‌تر، سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است و تمرکز مصاحبه‌شونده بیشتر روی پاسخ‌ها قرار می‌گیرد. همچنین مشکلاتی مانند کیفیت دوربین، نور یا ظاهر افراد در آن تأثیر کمتری دارد. بااین‌حال، اگر زبان بدن، حالت چهره و ارتباط غیرکلامی برای ارزیابی فرد اهمیت داشته باشد، مصاحبه تصویری گزینه مناسب‌تری است. بنابراین انتخاب نهایی باید بر اساس هدف مصاحبه باشد: برای سنجش محتوای پاسخ‌ها، صوتی و برای ارزیابی جامع‌تر شخصیت، رفتار و مهارت‌های ارتباطی، تصویری پیشنهاد می‌شود. در صورت امکان، می‌توان مصاحبه را با توجه به شرایط و ترجیح مخاطب تنظیم کرد. (chatgpt)